ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. އިބްރާހީމް އިރުފާން

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ އަމުރު ބާޠިލު، އަލުން ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓަށް ފޮނުވި

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ކޯޓު އަމުރު، ބަންދުން ދޫކޮށްލުން

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-J/MA/2023/1224

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މަސްތުވާތަކެތީގެ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ބަންދުގައި ތިބި މީހަކު، ތުހުމަތު ވުޖޫދުވާ މިންވަރަށް ހެކި ނެތްކަމަށް ބުނެ ޝަރުޠެއްނެތި ބަންދުން ދޫކޮށްލުމަށް ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ނިންމި ނިންމުން ޤާނޫނާ އެއްގޮތްތޯ؛ ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަރުޙަލާގައި ފަނޑިޔާރު ހެކި ވަޒަންކުރަންވީ ގޮތް.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: މަސްތުވާތަކެތި ގެންގުޅެ ވިޔަފާރިކުރާކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މައްސަލައެއްގައި ހައްޔަރުކޮށް ދެފަހަރު ބަންދު އިތުރުކުރުމަށްފަހު، 15 ދުވަހަށް ބަންދުކުރުމަށް ދައުލަތުން އެދުނެވެ. ބަލައިފާސްކުރި ތަނަކުން ފެނުނު މަސްތުވާތަކެތި ހުރި ކޮތަޅަކުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނިފައިވެއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ތަން ބަލައިފާސްކުރީ ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ޣައިރު ހާޒިރުގައިކަމަށާއި، އަނެއް ތަނުން ފެނުނު ތަކެތި އޭނާއާ ގުޅުވާލެވޭ ހެއްކެއް އިންޓެލިޖެންސް ރިޕޯޓު ފިޔަވައި ނެތްކަމަށް ބުނެ، ތުހުމަތު ވުޖޫދުވާ މިންވަރަށް ހެކި ނެތީތީ ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ޝަރުޠެއްނެތި ބަންދުން ދޫކޮށްލިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ދައުލަތުން ބުނީ އަމުރުގައި ޤާނޫނީ އަސާސެއް ބަޔާންނުކުރުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 142 އާއި 143(ރ) އާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، ތަން ބަލައިފާސްކުރުމުގައި މުއްތަހަމު ހާޒިރުކުރަން ޤާނޫނުން ލާޒިމުނުކުރާ ކަމަށެވެ. ޖަވާބުދާރީވާ ފަރާތުން ބުނީ ސަބަބު ގޯސްކަމުގައި ވިޔަސް ނިންމުން ރަނގަޅު ކަމަށާއި، ފިންގަރޕްރިންޓް ހަމައެކަނި ކާފީ ނުވާކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނިފައިވުމުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ހެކި ހުރިކަމަށާއި، ބަންދު މަރުޙަލާގައި ހެކި ތަޢުނުކޮށް ނިންމުން ނުކުރެވޭނެކަމަށާއި، ދެން ބަލަންޖެހެނީ 49 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބެއް އޮތްތޯކަމަށް ބުނެ، ހެކި ނެތްކަމަށް ނިންމި ނިންމުން ބާޠިލުކުރިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ބަންދާމެދު ގޮތެއް ނިންމާއިރު ފަނޑިޔާރުން ސަބަބު ބަޔާންކުރަންޖެހޭ ގޮތް ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ޤަޟިއްޔާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާއިރު، އެއީ ފަނޑިޔާރުން ޢަމަލުކުރަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ހަމައެވެ: ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅުނު ހެކި ވަޒަންކުރުމަށްފަހު ނިންމި ގޮތް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ސަބަބެއް އޮތް ނުވަތަ ނެތްކަން، ނިންމުން ބިނާކުރި ޤާނޫނީ ނައްޞު، އަދި އިތުރު ކަންކަން ކަނޑައަޅާނަމަ އެކަމަށް ބާރުލިބުނު ނައްޞު ޞަރީޙަކޮށް ބަޔާންކުރުން. (ޕެރ. 19)
2. ތުހުމަތުކުރެވޭ ކުށް ކުރިކަމަށް ތުހުމަތުކުރެވޭ މިންވަރުގެ ހެކި ލިބިފައިވާނަމަ، ދެން ފަނޑިޔާރު ބަލަންޖެހެނީ އިތުރަށް ބަންދުގައި ބެހެއްޓުން ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ ސަބަބެއް އޮތްތޯއެވެ. (ޕެރ. 15)
3. މުޖުތަމަޢުގެ ސަލާމަތަށް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެދާނެތޯ ބެލުމުގައި، ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ހައްޔަރާއި ކުށުގެ ރެކޯޑު، ކުށުގައި ބައިވެރިވި ގޮތް، ކުށުގެ ބާވަތާއި ކުޑަބޮޑުމިން، އަދި ޖަމާޢަތް ހަދައިގެން ކުށް ހިންގާފައިވޭތޯ ފަދަ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 17-18)
4. ބަންދާމެދު ގޮތް ނިންމާ މަރުޙަލާގައި ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާއާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅުނު ހެކި ވަޒަންކުރުމަށްފަހު، އެ ހެކިތައް ތަޢުނުކޮށް (ސައްޙަކަމަށް ސުވާލު އުފައްދައި) ފަނޑިޔާރު ނިންމުން ނިންމުމަކީ ކުރެވިދާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 20)
5. މަސްތުވާތަކެތި ކަމަށް ބެލެވޭ ދަޅުތަކެއް އަޅާފައިވާ ކޮތަޅަކުން ތުހުމަތުކުރެވޭ މީހާގެ ފިންގަރޕްރިންޓް ފެނިފައިވާ ޙާލަތުގައި، ތުހުމަތު ވުޖޫދުވާ މިންވަރަށް ހެކި ނެތްކަމަށް ނިންމުމަކީ ރަނގަޅު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 14-15، 21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 49 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 60 ވަނަ މާއްދާ
• ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• 2020/SC-A/93 (ޝަހީބް އިބްރާހީމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2019/SC-A/31 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް)
• [2022] SC 30 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން)
• [2023] SC 20 (ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް އަދި އަޙްމަދު ކްރިކް ރިޟާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް)
• 2019/HC-A/360 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޙަސަން އިފްހާމް)