ޔޯމަން އެޖެންސީސް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޝާދިޔާ އިބްރާހީމް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޑިސްމިސަލް، މުސާރައިން އުނިކުރުން، ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 276 ވަނަ މާއްދާ ގެ (ހ)، ޑޮކްޓްރިން އޮފް ފްރަސްޓްރޭޝަން

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 142/VTR/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ކޮވިޑް-19 ގެ ސަބަބުން ވިޔަފާރިއަށް ގެއްލުންވިކަމަށް ބުނެ މުވައްޒަފުގެ ރުހުމެއްނެތި މުސާރައިން އުނިކޮށް މުސާރަ ހިފެހެއްޓުމަކީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯއާއި، އެކަމާ ގުޅިގެން މުވައްޒަފު ވަޒީފާއިން ވަކިވުމަކީ ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޑިސްމިސަލްއެއްތޯ؛ އަދި ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ މިންވަރާއި، ޑޮކްޓްރިން އޮފް ފްރަސްޓްރޭޝަން އަދި ޑޮކްޓްރިން އޮފް ލޭޝަސް މި މައްސަލައަށް ތަޠުބީޤުވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: 2002 އިން ފެށިގެން ސޭލްސް މެނޭޖަރުގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރި މުވައްޒަފެއްގެ 2020 މާރިޗު އަދި އެޕްރީލް މަހުގެ މުސާރައިން ކޮވިޑް-19 ގެ ސަބަބުން އުނިކޮށް، މޭ މަހުން ފެށިގެން މުސާރަ ނުދީ ހިފަހައްޓައި، ޝަކުވާކުރުމަށްފަހުވެސް ޙައްލެއް ނުލިބުމުން، 9 އޯގަސްޓް 2020 ގައި އޭނާ ވަޒީފާއިން ވަކިވުމަށް އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ޓްރައިބިއުނަލުން ވަކިވުމަކީ ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޑިސްމިސަލްއެއްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، އުނިކުރި އަދި ނުދީ ހިފެހެއްޓި މުސާރައާއި، 1 އަހަރުގެ މުސާރަ ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައްޔާއި، ތަފާތުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި 2 މަހުގެ މުސާރައާއި ރަމަޟާން ޢިނާޔަތް ނަގައިދިނުމަށް ނިންމިއެވެ؛ ނޯޓިސް ފައިސާއާއި ޕިއުނިޓިވް ޑެމޭޖަސް ފަދަ އެހެން އެދުންތައް ބަލައިނުގަތެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކުންފުނިން ބުނީ ކޮވިޑް-19 ގެ މާލީ ގެއްލުމަށް ރިޢާޔަތް ނުކުރާކަމަށާއި، ޕްރޮގްރެސިވް ރިޑަކްޝަނަކީ ތަފާތުކުރުމެއް ނޫންކަމަށާއި، އަމިއްލައަށް އިސްތިއުފާދިނުމަކީ ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޑިސްމިސަލްއެއް ނޫންކަމަށާއި، ބަދަލު އެކަށީގެންނުވާކަމަށާއި، ފްރަސްޓްރޭޝަނާއި ލޭޝަސްގެ ދިފާޢަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާކަމަށެވެ. މުވައްޒަފު ބުނީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 50 އަދި 55 ވަނަ މާއްދާއާއި ކޮންޓްރެކްޓް ހެޔޮ ނިޔަތުގައި ތަންފީޒުކުރުމުގެ އުޞޫލުން އަމިއްލައަށް މުސާރަ އުނިނުކުރެވޭނެކަމަށާއި، ޚާއްޞަ ޤާނޫނު ހުންނައިރު ފްރަސްޓްރޭޝަން ނުހިނގާނެކަމަށާއި، ލޭޝަސްއަށް ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނެތްކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: މުސާރައިން އުނިކުރުން 55 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ޙާލަތްތަކުން ބޭރުގައި އަދި މުވައްޒަފުގެ ރުހުމެއްނެތި ކުރި ކަމަކަށްވާތީ ޤާނޫނާ ޚިލާފެވެ؛ އެ ޚިލާފުވުމާ ގުޅިގެން ލިޔުމުން ޝަކުވާކުރުމަށްފަހު ވަކިވުމަކީ 26 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޑިސްމިސަލްއެކެވެ. ބަދަލުގެ މިންވަރަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނުދައްކައި، ފްރަސްޓްރޭޝަނާއި ލޭޝަސްގެ ދިފާޢަށް ޤާނޫނީ އަސާސެއް ނުދެއްކޭތީ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ޤާއިމުކުރެވުނެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 55 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) އިން އެނގެނީ، މުވައްޒަފުގެ ރުހުމަކާނުލައި މުސާރައަށް ބަދަލު ގެނައުމަކީ އެ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ޙާލަތްތަކުގައި މެނުވީ ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫންކަމެވެ؛ ކޮވިޑް-19 ގެ ސަބަބުން ވަޒީފާދޭ ފަރާތަށް މާލީ ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވުމަކީ ޤާނޫނުގައި ބަޔާންނުކުރާ ސަބަބަކުން މުސާރައިން އުނިކުރުން ހުއްދަކޮށްދޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 38-39)
2. ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/2020 (ޢާއްމު ޞިއްޙަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޤާނޫނު 2020) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވެސް މުސާރަ އުނިކުރުމާއި ލަސްކުރުމުގެ އިސްތިސްނާގެ ބޭނުން ހިފެވޭނީ މުވައްޒަފާ މަޝްވަރާކޮށް އޭނާގެ ރުހުމާއެކުގައި ކަމަށް ޓްރައިބިއުނަލުން ކަނޑައެޅި ގޮތަށް ހައިކޯޓުން ތާއީދުކުރެއެވެ. (ޕެރ. 37-39)
3. ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވުން، ޚާއްޞަކޮށް އުޖޫރަ ދިނުމާ ގުޅޭ މާއްދާތަކާ ޚިލާފުވުމަކީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 26 ވަނަ މާއްދާގައި ބުނާ ޙާލަތެކެވެ؛ މުވައްޒަފު އެކަން ލިޔުމުން ހުށަހެޅުމަށްފަހުވެސް ޙައްލެއް ނުލިބި ވަޒީފާއިން ވަކިވެއްޖެނަމަ، 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ ދަށުން އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްނެތި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރީކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 42)
4. ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޑިސްމިސަލްއަކަށް ވާނީ ހަމައެކަނި 2018/HC-A/397 ޤަޟިއްޔާގައި ދިމާވި ފަދަ ޙާލަތުގައި ކަމަށްވުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ ސާބިޤާ ޤަޟިއްޔާގެ ވާޤިއާތަކާއި މި މައްސަލައިގެ ވާޤިއާތައް ތަފާތުވުން ހަމައެކަނި، އެ ޤަޟިއްޔާ ތަޠުބީޤުކުރި ގޮތް ގޯސްކަމުގައި ބެލޭނެ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 43)
5. މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިވުމަކީ ކޮންސްޓްރަކްޓިވް ޑިސްމިސަލްއެއްކަމަށް ކަނޑައެޅޭ ޙާލަތުގައި، އޭނާ ވަކިވީ އަމިއްލައަށް އެދިގެން ކަމުގައި ވިޔަސް، އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްނެތި ވަޒީފާއިން ވަކިކުރެވުނު މީހެއްކަމަށް ބަލައި ގެއްލުމުގެ ބަދަލު ނަގައިދެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 45)
6. ގެއްލުމުގެ ބަދަލަކީ މައްސަލައިގެ ވަށައިގެންވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކޮށް މައްސަލަ ބަލާ މެންބަރު ނިންމާ ނިންމުމެއް ކަމަށްވާތީ، ޙައްޤުވާ ބަދަލަކީ ކޮބައިކަމާއި އޭގެ ޤާނޫނީ އަސާސް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބުނެނުދެވޭހާ ހިނދަކު، އެ ނިންމުމުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 46)
7. ކޮންޓްރެކްޓެއް ފްރަސްޓްރޭޓްވަނީ ބައިވެރިންގެ އިހުމާލެއްނެތި ކުރިމަތިވާ ޙާލަތެއްގެ ސަބަބުން އިލްތިޒާމުތައް އަދާކުރުން މުސްތަޙީލު ނުވަތަ ޣައިރު ޤާނޫނީ ވުމުންނެވެ؛ ވަޒީފާގެ މައްސަލަތަކުގައި މިއީ ވަރަށް ނާދިރު ޙާލަތްތަކުގައި (މިސާލަކަށް ވަޒީފާ އަދާކުރަން ނުކުޅެދޭ ސިއްޙީ ޙާލަތެއް ނުވަތަ ވަޒީފާދޭ ފަރާތް މަރުވުން) ކުރިމަތިވާ ކަމެއް ކަމަށްވާއިރު، ޓްރައިބިއުނަލުން އެ ދިފާޢަށް ސާފުކޮށް ޖަވާބު ނުދިނުމަކީ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 47-48)
8. މުސާރައަށް ގެނައި ބަދަލާމެދު ވަޒީފާދޭ ފަރާތަށް ޝަކުވާކުރުން ލަސްވިކަމަށް ބުނެ ޑޮކްޓްރިން އޮފް ލޭޝަސް ހުށަހެޅިއިރު، އެކަމުގެ ޤާނޫނީ އަސާސެއް ބުނެނުދެވޭތީ ޓްރައިބިއުނަލުން އެކަމަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުމަކީ ނިންމުމަށް ބަދަލު ގެންނަންޖެހޭ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 49)
9. ރައްދު އިސްތިއުނާފެއް ބަލައިގަނެވޭނީ އިސްތިއުނާފަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ހުށަހަޅައިފިނަމައެވެ؛ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނަށް ޢަމަލުކުރަން ފެށުމުގެ ކުރީގެ މައްސަލައެއްގައި ބަލަންޖެހޭނީ އޭރު ޢަމަލުކުރެވެމުން ދިޔަ ގޮތަށެވެ. (ޕެރ. 34-35)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 55 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 26 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 20/2020 (ޢާއްމު ޞިއްޙަތުގެ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ޤާނޫނު 2020) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)
• 2018/HC-A/397 (ޙުސައިން އާސިރު ވ. ފެނަކަ ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• 2022/HC-A/09 (ޗަމްޕާލާރސް ހޯލްޑިންގްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އަޙްމަދު މުޙައްމަދު)
• [2022] SC 06 (ފާސްޓް ކޮންސްޓްރަކްޝަން އެންޑް ޓްރޭޑިންގ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޕޮލިސް ވެލްފެއަރ ކޯޕަރޭޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2013/SC-A/34 (ބީ.އެމް.ސީ ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ޕްރޮޖެކްޓްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ކޮރަލްގޭޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• [2021] SC 35 (އާމިނަތު އަރީޖް ޙުސައިން ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2019/SC-A/36
• 2009/SC-A/30 (ޙަސަން ޙަލީމް ވ. ހަރންގް ތްޔޭ ހެންގް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2012/SC-A/07 (އިބްރާހީމް ޙަސަން ވ. ޢަލީ ރަޝީދު އަދި ޙަސަން ޝަރީފް)
• 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• 2020/SC-A/28 (ޙަސަން ޢަލީމަނިކު ވ. އަޙްމަދު ޖަނާޙް)
• 2020/SC-A/112 (އުރީދޫ މޯލްޑިވްސް ޕަބްލިކް ލިމިޓެޑް ވ. އަމީން ކޮންސްޓްރަކްޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)