މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއަރޒް ވ. މުހައްމަދު ހަސަން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 1245/Cv-C/2020

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

މިނިސްޓްރީ އޮފް އިސްލާމިކް އެފެއާޒުން މުޙައްމަދު ޙަސަންގެ ދީނީ ތަޤްރީރުކުރުމާއި ވަޢުޡުބުނުމުގެ ހުއްދަ ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުން ޤާނޫނާ ޚިލާފުކަމަށް ސިވިލް ކޯޓުން ކަނޑައެޅުމުގައި، ހެކި ވަޒަންކުރުމާއި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުކުރުމާއި، ދީނީ އެއްބައިވަންތަކަން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ގަވާއިދުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) މާނަކުރުމުގައި ގޯހެއް ހަދާފައިވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ހާދިސާއެއް ނުވަތަ ޢަމަލެއް ސާބިތުކުރުމަށް ބަލާނީ 'ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ ގޮތަށް' (balance of probabilities) އެވެ. އެއީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުން ހުށަހަޅާ ކަމެއް ވުޖޫދުގައި ނެތުމަށްވުރެ އޮތުން ގާތްކަމަށް ކޯޓަށް ޤަބޫލުކުރެވުމެވެ. މި މިންގަނޑު ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގައިވެސް އިސްތިޤްރާރުވެފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 17)
2. ހެކިތައް ވަޒަންކުރުމުގައި ކަން ހިނގާފައިވާ ގޮތަށް ވެދާނެ ގޮތްތައް ފަނޑިޔާރު ވަޒަންކޮށް، އެންމެ ގާތް ގޮތަކީ ކަންވުންތޯ ނުވަތަ ނުވުންތޯ ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. ތުހުމަތު ސީރިއަސްވާވަރަކަށް، އެ ޢަމަލު ހިނގިކަމަށް ބުރަވުމަށް ހެކި ވަރުގަދަވާންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 18-19)
3. ސޯޝަލް މީޑިއާ އެކައުންޓަކުން ކޮށްފައިވާ ޕޯސްޓުތައް، އެ އެކައުންޓާއި އިސްތިއުނާފު ރައްދުވާ ފަރާތާއި ސީދާ ގުޅުވާލެވޭ ހެއްކެއް ނެތި، އެ ފަރާތުން އިންކާރުކުރާއިރު، އޭނާއަށް ނިސްބަތްކޮށް އޭނާ ޤާނޫނާ ޚިލާފު ޢަމަލެއް ކުރިކަމަށް ބެލޭކަށް ނެތެވެ. (ޕެރ. 20)
4. މީހެއްގެ އަމިއްލަ އެކައުންޓުން ކޮށްފައިވާ ޕޯސްޓުތަކުގައިވެސް، ދީނީ އެއްބައިވަންތަކަން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ޤާނޫނާއި ގަވާއިދާ ޚިލާފުވާ ކޮން ވާހަކައެއްކަން ދައުލަތުން ސާފުކޮށް ބުނެދީ، އެފަދަ ވާހަކައެއް އެ ލިޔުމުގެ ޒާތުން ފެންނަން ނެތްނަމަ، އެއީ ޚިލާފުވުމެއްގެ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 21)
5. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ދަށުން އިދާރީ ފިޔަވަޅެއް އަޅާއިރު، އެ ފިޔަވަޅު ޤާނޫނާ އެއްގޮތަށް، ޢަދުލުއިންޞާފުގެ ހަމަތަކާ އެއްގޮތަށް، އެކަށީގެންވާ އަވަސް މިނެއްގައި އެޅުމަކީ އެ ފިޔަވަޅު އެޅޭ މީހާގެ ޙައްޤެވެ. ދަށުކޯޓުން އެ ޝަރުޠުތައް ފުރިހަމަނުވާ ގޮތް ސަބަބާއެކު ބަޔާންކޮށްފައިވާއިރު، އެ ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި ޚިލާފު ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 22-24)
6. ޤާނޫނު މާނަކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފެށެނީ ޤާނޫނުގެ އިބާރާތާއި އޮނިގަނޑުންނެވެ. މާއްދާއެއް ކިޔަންވާނީ ޤާނޫނު އެއްކަތިގަނޑެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ޞަރީޙަ އިބާރާތާ ޚިލާފަށް މާނަނުކުރެވޭނެއެވެ. ޤާނޫނު ނުވަތަ ގަވާއިދުގައި ނުހިމެނޭ ކަމެއް އޭގައި ހިމެނުމަކީ ކޯޓަށް ލިބިދީފައިވާ ބާރެއް ނޫނެވެ (ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)). (ޕެރ. 27-29)
7. ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ދީނީ އެއްބައިވަންތަކަން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ގަވާއިދުގެ 11 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ށ) އެކުއެކީ ކިޔުމުން، ގަވާއިދާ ޚިލާފު ކަމެއް ކޮށްފިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންވަރަށް ހެކި ލިބިއްޖެނަމަ، ކޯޓުން ގޮތެއް ކަނޑައަޅަންދެން ހުއްދަ ވަގުތީގޮތުން ހިފެހެއްޓުމުގެ އިޚްތިޔާރު މިނިސްޓްރީއަށް ލިބިގެންވެއެވެ. ހުއްދަ ހިފެހެއްޓުމުގެ ކުރިން މައްސަލަ ޝަރީޢަތަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭކަމަށް ދަށުކޯޓުން މާނަކުރުމަކީ މާއްދާގައި ނެތްކަމެއް އިތުރުކޮށް މާނަ ފުޅާކުރުމެކެވެ. ކޯޓުން ޚިލާފުވިކަމަށް ކަނޑައަޅައިފިނަމަ ހުއްދަ ބާޠިލުކުރެވޭނެއެވެ. ޚިލާފުވެފައިނުވާކަމަށް ނިންމައިފިނަމަ ހިފަހައްޓާފައިވާ ހުއްދަ އަނބުރާ ދޫކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 30-31)
8. ދަށުކޯޓުން ގަވާއިދުގެ މާއްދާއެއް ގޯސްކޮށް މާނަކޮށްފައިވިޔަސް، ހުއްދަ ހިފެހެއްޓުމަށް ބިނާކުރި ޚިލާފުވުން ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ މިންގަނޑުން ދައުލަތުން ސާބިތުނުކުރާނަމަ، ހުއްދަ އަނބުރާ ދިނުމަށް ދަށުކޯޓުން ނެރުނު އަމުރު ބާޠިލުކުރާނެ ޝަރުޢީ އަދި ޤާނޫނީ ހަމައެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 32-33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/94 (ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ދީނީ އެއްބައިވަންތަކަން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ (ހ)، (ނ) އަދި 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 8/2014 (ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/94 އަށް 1 ވަނަ އިޞްލާޙު)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/2016 (ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/94 އަށް 2 ވަނަ އިޞްލާޙު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 2011/R-40 (ދިވެހިރައްޔިތުންގެ ދީނީ އެއްބައިވަންތަކަން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ގަވާއިދު) ގެ 4 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، (ބ)، (ވ)، 11 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 4/2011 (މާނަކުރުމުގެ ހަމަތައް ބަޔާންކުރާ ޤާނޫނު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 137 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) (އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 ވަނަ މާއްދާ އަދި 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/49 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން) ޕެރ. 40، 41، 43
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2013/SC-A/53 (ޢަލީ މޫސާ ވ. އާސިޔަތު ނިޒާރު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/27 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން ރިޝީފް ޠާހާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުސްޠަފާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/46 (ދައުލަތް (މިނިސްޓްރީ އޮފް ޓޫރިޒަމް) ވ. އަތަމާ މެރިން އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/23 (މީޑިއާނެޓް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ) ޕެރ. 73
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-C/78، 79 (މުޙައްމަދު ޙަލީމް، އަސްޢަދު ޝަރީފް ވ. ޔައުގޫބު ޢަބްދުﷲ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/100 (އަޙްމަދު އިސްމާޢީލް ވ. ލަޠީފާ ޢަލީ ޙަސަން) (ދައުލަތުގެ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާގައި)