ޒުލައިޚާ އަޙްމަދު ވ. ނިޒާރު އަޙްމަދު
ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމުގެ ބައެއް ބާޠިލު (އެއްބަސްވުމަކީ ލޯނެއް ލިބުން ޝަރުޠުކުރި މުޢާމަލާތެއް ކަމަށް ނިންމި ބައި)، ބާކީ ބައި ޤާއިމް (އެއްބަސްވުން ބާޠިލުނުކުރެ)
Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފްކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު
މ. އޮކްސިޑެންޓަލްވިލާގެ ނުނިމި ހުރި ބުރިތައް ނިންމުމުގެ 10 ސެޕްޓެންބަރު 2016 ގެ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ރ) ގައިވާ ފަދަ ލޯނެއް ލިބުން ޝަރުޠުކޮށްފައިވާ މުޢާމަލާތެއްތޯ؛ އަދި އެއްބަސްވެފައިވާ 12 މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި މަސައްކަތް ނިންމައި ތަން ޙަވާލުނުކުރުމަކީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ ޖައުހަރީ ޚިލާފެއްތޯ.
ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ޙާލަތްތައް (ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުން، ނުވަތަ ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދުން) ފިޔަވައި އިތުރު ޙާލަތެއްގައި ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފު ނުކުރެވޭނެއެވެ؛ ސާބިތުވެފައިވާ ކަންކަމާ ޚިލާފު ވާޤިޢާތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ސާފު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ ނުކުތާއެއް ނެތި ހުށަހަޅާ ނުކުތާއަކީ އެ މާއްދާގެ ތަރަހައިން ބޭރުގެ ނުކުތާއެކެވެ. (ޕެރ. 20 އަދި ފުޓްނޯޓު)
- ބާޠިލުކޮށް ނިމިފައިވާ ކުރީގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ކުރި ޚަރަދާ ގުޅޭ ކަންކަމަކީ، މިހާރު ޢަމަލުކުރާ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ހުށަހެޅޭ މައްސަލައަކަށް އަސަރުކުރާ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ ޚަރަދާ ގުޅޭ ސުވާލެއްނަމަ ސާބިތުކުރަންޖެހޭނީ މިހާރު ޢަމަލުކުރާ އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފަށް ޚަރަދުކޮށްފައިވޭތޯއެވެ. (ޕެރ. 18-19)
- ލޯނު ނެގުމާ ގުޅޭ މާއްދާތަކުގައި ލޯނު ނެގުމުގެ އިޚްތިޔާރާއި ދެފަރާތުގެ އިލްތިޒާމުތައް ބަޔާންކޮށްފައި އޮތުމަކުން، ލޯނު ނުލިބިއްޖެނަމަ އެއްބަސްވުން ތަންފީޒުނުވާނެ ކަމަށް ނުވަތަ މުޢާމަލާތު ރޫޅޭނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާހިނދު، އެ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ރ) ގައިވާ ފަދަ ލޯނެއް ލިބުން ޝަރުޠުކޮށްފައިވާ މުޢާމަލާތެއްގެ ގޮތުގައި ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 28، 41)
- ޚަރަދުކޮށް އިންވެސްޓްކުރާ ފަރާތަކީ ވަކި ފަރާތެއް ކަމަށް އެއްބަސްވުމުގައި ބަޔާންކޮށް، ލޯނު ނެގުމަކީ ހަމައެކަނި އޮތް އިޚްތިޔާރެއް ކަމުގައިވާނަމަ، ލޯނު ނުލިބުމަކީ އެ ފަރާތް އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ކަނޑައެޅިފައިވާ އިލްތިޒާމުތަކުން ބަރީއަވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 29)
- ކޮންޓްރެކްޓެއްގެ އެއް ބައިވެރިއަކު ޚިލާފުވުމުން ކޮންޓްރެކްޓް ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ އިޚްތިޔާރު މައުޞޫމް ފަރާތަށް ލިބެއެވެ؛ ނަމަވެސް ކޮންޓްރެކްޓް ބާޠިލުކުރެވޭނީ ޖައުހަރީ ނުވަތަ މައިގަނޑު ޚިލާފެއް ނަމައެވެ. އެކަން ކަނޑައަޅާނީ ޚިލާފުގެ ބުރަދަނާކަމާއި ސީރިއަސްކަމާއި، މައުޞޫމް ފަރާތް ކޮންޓްރެކްޓުން ހޯދި ފައިދާއިން މަޙްރޫމްކުރޭތޯއާއި، ޚިލާފުގެ ނަތީޖާއާއި ދެފަރާތުގެ މަޞްލަޙަތަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، މައްސަލައިގެ ވާޤިޢާތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ (ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ [2021] SC 52 ގެ އުޞޫލު). (ޕެރ. 33)
- ލަސްވުމަކީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރެވޭނެ ސަބަބެއް ކަމަށް އެއްބަސްވުމުގައި ބުނެފައި ނުވާއިރު، އެ ނޫން ސަބަބަކާހުރެ ބާޠިލުކުރަން އެދޭނަމަ، އެ ސަބަބުތަކަކީ ޖައުހަރީ މާއްދާއަކާ ޚިލާފުވިކަން ދަލާލަތުކުރާ ކަންކަމަކަށް ވާންވާނެއެވެ؛ މަސައްކަތް ނިމި ވެރިފަރާތްތަކުން ތަން ބޭނުންކުރަމުންދާ ޙާލަތުގައި އެއްބަސްވެފައިވާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ތަން ޙަވާލުނުކުރުމަކީ، މި މައްސަލައިގެ ޙާލަތުގައި އެއްބަސްވުން ބާޠިލުކުރަންޖެހޭ ޖައުހަރީ ޚިލާފެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މަޤުބޫލު އުޒުރެއްނެތި ލަސްވުމުން ގެއްލުމެއް ލިބިފައިވާނަމަ އޭގެ ޒިންމާ ލަސްކުރި ފަރާތަށް އުފުލަންޖެހޭނެއެވެ، އަދި އެ ދަޢުވާ ވަކިން އުފުލުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 36-40)
- ސުޕްރީމް ކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލަނީ ހައިކޯޓުގެ ކުރިމައްޗަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ކަމުގައިވާތީ، ހައިކޯޓުން ގޮތެއް ނިންމާފައިނުވާ ކަމެއްގެ (މިސާލަކަށް، ޢިމާރާތުގެ މަސައްކަތުގެ ފެންވަރާ ގުޅޭ) މައްޗަށް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ގޮތެއް ނުކަނޑައަޅައެވެ. (ޕެރ. 40 އަދި ފުޓްނޯޓު)
ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް
- ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 20 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އާއި (ރ)
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ
- ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ގަވާއިދު 2020 ގެ 61 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (ތަދައްޚުލުކުރުން)
- ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕވޓ ލޓޑ [2021] SC 52 (ޕެރ. 42)
- ޙުސައިން ޢަލީ ވ. މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް [2021] SC 01
- އަހްމެޓް އައިޑެނިޒް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޑޮލްފިން ބޭސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2023] SC 35
- އިބްރާހީމް ޢަބްދުއްލަޠީފް ވ. އޯނަސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2021] SC 18
- ޙަސަން ސަޢީދު ވ. ދިވެހި ދައުލަތް (މޯލްޑިވްސް ޕޮލިސް ސަރވިސް) [2023] SC 37
- ފާޠިމަތު މަނިކެ ވ. މުޙައްމަދު މަނިކު
- ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ [2022] SC 39
- މޯލްޑިވްސް އިންލޭންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. ލަނޑާ ގިރާވަރު ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2022] SC 22
- މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. އެޗް.ޕީ.އެލް ރިޒޯޓްސް (މޯލްޑިވްސް) ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2022] SC 23
- އަޙްމަދު މުޙައްމަދު އާއި މުޙައްމަދު ޖަމްޝީދު ވ. އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް [2022] SC 26
- ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މިޢުޝާރު ޞާލިޙް [2022] SC 70
- ހައިކޯޓުގެ 2018/HC-A/43 (ހައިކޯޓުގެ އަޣްލަބިއްޔަތު ރައުޔުގައި ހަވާލާދީފައިވާ ޤަޟިއްޔާ؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުން ތަފާތުކުރި)
މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.