މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. އަޙްމަދު ޢަބްދުﷲ ލަޠީފް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ކީވޯޑުތައް: ވަޒީފާއާބެހޭ، އިޖުރާއީ ޢަދުލުވެރިކަން، މައުޟޫޢީ ޢަދުލުވެރިކަން

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 99/VTR/2018

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރިކަމުގެ ޝަކުވާއަކާ ގުޅިގެން މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުވާކަމަށާއި، ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ބަދަލު ނަގައިދިނުމަށް ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމި ނިންމުން ބަދަލުކުރަންޖެހޭތޯ؛ އަދި އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ވާސިލްވޭތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: އެއަރޕޯޓް ކުންފުނީގެ މުވައްޒަފެއްގެ މައްޗަށް އަންހެން މުވައްޒަފަކަށް ފުރައްސާރަކުރިކަމުގެ ޝަކުވާއެއް ހުށަހެޅުމުން، ޑިސިޕްލިނަރީ ކޮމިޓީން ބަޔާންތައް ނަގައި ސިޔާސަތުގެ އެނެކްސް 2.4 ގެ ދަށުން ނޯޓިސް ނުދީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމީ މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުނުވާތީ ވަކިކުރުން ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށާއި، ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމުގެ ބަދަލުގައި 29 (ރ) ގެ ދަށުން 257,966.67 ރުފިޔާ ބަދަލު ދިނުމަށެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ކުންފުނިން ބުނީ 23 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މައުޟޫޢީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވެފައިވާކަމަށާއި އިޖުރާއީ ކުށަކަށްޓަކައި ބަދަލުދިނުމަކީ unlawful enrichment ކަމަށެވެ. މުވައްޒަފު އެދުނީ އިޖުރާއީ ގޮތުން މައްސަލަ ބާޠިލުކޮށް، ވަޒީފާ އަނބުރާ ދިނުމަށާއި 33 (ބ) ގެ ދަށުން ބަދަލަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ރައުޔަކީ ޓްރައިބިއުނަލުން ކުންފުނީގެ ހުށަހެޅުންތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިވާކަމާއި، އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތައް 43 ވަނަ މާއްދާގެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާކަމެވެ. މުވައްޒަފު އިސްތިއުނާފުނުކުރާތީ ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމުގެ އެދުމާއި 33 (ބ) ގެ ބަދަލު ބަލައިނުގަނެވޭނެއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރަންވާނީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮވެގެންނެވެ. އެކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމަކީ ވަޒީފާދިން ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 21.2)
2. ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނުގެ 2 ވަނަ މާއްދާގެ ބޭނުމަށް ޢަމަލެއް ޖިންސީ ފުރައްސާރައެއްކަމަށް ކަނޑައަޅާނީ، ވަށައިގެންވާ ހުރިހާ ޙާލަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އެ ޢަމަލު ރައްދުވާ ފަރާތަށް ޖިންސީ ނިޔަތެއް ސިފަކުރެވިގެން ނުވަތަ ވިސްނިގެން ނުވަތަ ދޭހަވެގެން ނުވަތަ އެނގިގެން ދާނެކަމަށް ސަލާމަތް ބުއްދި ހުރި މީހަކަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ މިންގަނޑުންނާއި، މަދަނީ މިންގަނޑުންނެވެ. ޖިންސީ ނިޔަތެއް ދޭހަވޭތޯ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ބަލާފައިނުވާނަމަ މައުޟޫޢީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވެފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 21.6–21.8، 22)
3. ޓްރައިބިއުނަލުން ރިޢާޔަތްނުކުރާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާއެއް ތަފްޞީލުވެފައިވާކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ؛ ކޮން ހެއްކަކަށް ނުވަތަ ކޮން ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްނުކޮށްކަމާއި، ނިންމުމަށް އޭގެ އަސަރުކުރާ މިންވަރާއި، ނިންމުން ގޯސްވި ޤާނޫނީ ނުވަތަ ޝަރުޢީ އުޞޫލު ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 22، 25، 29)
4. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ނިންމުމުގެ ސަބަބުތައް ނުވަތަ ބާޠިލު އިޖުރާއަތެއް ހުރިނަމައެވެ. ފަނޑިޔާރު ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރާކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމަކުން އެ މިންގަނޑަށް ނުފޯރާނެއެވެ؛ އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސަކީ ކޮބައިކަން އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 30–33)
5. ޓްރައިބިއުނަލުގެ ނިންމުމެއް (މިސާލަކަށް ވަޒީފާ އިޢާދަނުކުރުމަށް ނިންމުން) ފަރާތަކުން އިސްތިއުނާފުނުކޮށް، އަނެއް ފަރާތުން ކުރި އިސްތިއުނާފެއްގައި އެ ނިންމުމަށް ބަދަލުގެނައުމަށް އެދި ހުށަހަޅާ އާ ހުށަހެޅުމެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. އެގޮތަށް ބަލައިގަތުމަކީ އިސްތިއުނާފުގެ ޤާނޫނީ މުއްދަތުތަކުގެ ބޭނުން ކެނޑިގެންދާ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 36–38)
6. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) ގެ ދަށުން ބަދަލު ނަގައިދެވޭނީ މަކަރާއި ޙީލަތުގެ ނުވަތަ ޙައްޤަކުން މަޙްރޫމުކުރުމުގެ ޤަޞްދުގައި އިސްތިއުނާފު ހުށަހެޅިކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބެއް ހުރިނަމައެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާތަކުގައި ޤާނޫނީ އަސާސެއް ބަޔާންނުކުރުމަކީ އެކަނި އެފަދަ ސަބަބެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 40–41)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 21، 22 (ހ)، 23، 27 އަދި 29 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/2014 (ޖިންސީ ފުރައްސާރަކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 33 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ) އަދި (ރ)، އަދި 43 ވަނަ މާއްދާ
• ހައިކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 27 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 268 އަދި 284 ވަނަ މާއްދާ
• މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑްގެ ސުލޫކީ ކަންކަމުގައި އިދާރީ ފިޔަވަޅު އެޅުމާބެހޭ ސިޔާސަތު (HR/PLC/2016/012-MACL) ގެ 8.1 އަދި އެނެކްސް 2 ގެ 4
• 2019/SC-L/91 (އިބްރާހީމް ޖިހާދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމެންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް)
• A/14-2017/SC (ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ވ. ފާޠިމަތު މަލީހާ ޖަމާލް)
• A/08-2021/SC (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. އާދަމް ޒަމީލް)
• A/35-2021/SC (އާމިނަތު އަރީޖް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• A/170-2010/HC
• A/49-2018/SC
• A/27-2014/SC
• A/134-2011/HC
• A/08-2014/SC
• A/68-2019/SC
• A/208-2010/HC
• A/17-2019/SC
• މުޙައްމަދު ޝަމްޢޫން ނަޞީރު ވ. ދިވެހި ދައުލަތް
• ޤުރައިޝް ވ. ހޮރައިޒަން ފިޝަރީޒް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް
• ILO Violence and Harassment Convention 2019 (No. 190)
• އަޙްމަދު އަސްލަމް ވ. އަޕަރ ސައުތް ޔުޓިލިޓީސް ލިމިޓެޑް