Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2022/HC-A/103 · 22 ޖަނަވަރީ 2023 · ވަގުތީ އަމުރު

ޢަބްދުﷲ އިޝާން ވ. ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިޔާ

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ވަގުތީ އަމުރު ޤާއިމް؛ ގުޅުންހުރި ތަންފީޛީ މައްސަލަތައް އެއް ޑިވިޜަނުން ބަލަން ފާހަގަކުރި

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު B14/VA/2022/01

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ނިޔާވެފައިވާ ދަރަނިވެރިއެއްގެ ތަރިކައިގެ މުދަލާއި ހިއްސާތަކުގެ މުޢާމަލާތް ހުއްޓުވަން ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާގެ އެދުމުން ތަންފީޛީ ޤަޟިއްޔާގައި ސިވިލް ކޯޓުން ނެރުނު ވަގުތީ އަމުރަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ)، (ރ) (ކޯޓުތަކުގެ ދަރަޖަ) އާއި 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) (މުދަލުގެ ޙައްޤު) އާ ޚިލާފު އަމުރެއްތޯ، އަދި ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުން ނިންމި ނިންމުމަކަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަންނާނެ ޙާލަތްތައް.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ވަގުތީ އަމުރަކީ ދަޢުވާއެއްގައި ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގެ ކުރިން ވަގުތީ ފަރުވާއެއް ނުވަތަ ރައްކާތެރިކަމެއް ހޯދައިދިނުމަށް ކޯޓުން ނެރޭ އަމުރެކެވެ؛ ވަކި ކަމެއް ކުރުމަށް ނުވަތަ ނުކުރުމަށް އަންގައި ވަގުތީ އަމުރު ނެރެވިދާނެއެވެ (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 242 ވަނަ މާއްދާ). (ޕެރ. 16)
  2. ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގައި ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ތިން ޝަރުޠަކީ: އަމުރަށް އެދޭ ފަރާތަށް އެދުމުގެ ޞިފަތު ލިބިގެންވުން؛ ޙިމާޔަތް ލިބެންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤެއް ނުވަތަ ޤާނޫނީ މަރުކަޒެއް އޮތުމުގެ އިޙުތިމާލު ފާޅުކަން ބޮޑުކޮށް އޮތުން؛ އަދި އަމުރެއް ނެތި އަޞްލު ދަޢުވާ ލަސްވެއްޖެނަމަ ތަދާރުކުނުކުރެވޭ ގެއްލުމެއް ނުވަތަ ނުރައްކަލެއް އޮތުމެވެ (ނެކްސްބިޒް ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން). (ޕެރ. 17-18)
  3. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 143 ވަނަ މާއްދާގެ (ނ) އާއި (ރ) ގެ ދަށުން މަތީ މަރުޙަލާގެ ކޯޓުތަކުގެ ނިންމުންތަކަށް ދަށު ކޯޓުތައް ތަބާވާންޖެހެއެވެ (judicial precedent)؛ ނަމަވެސް މި ލާޒިމުކަމަކީ މުޠުލަޤު ކަމެއް ނޫނެވެ. ލާޒިމުވަނީ ކޯޓުތަކުން ކަނޑައަޅާ އުޞޫލުތަކާއި، ސާފު އުޞޫލެއް ނެތްނަމަވެސް ނިންމުން ބިނާވި ސަބަބު ހަވާލާދީ އެއް ކަހަލަ މައްސަލަތަކުގައި އެއްގޮތަކަށް ޢަމަލުކުރުމެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-A/15). ދަށު ކޯޓުގެ ވަގުތީ އަމުރުން މަތީ ކޯޓުގެ ނިންމުމަކާ ޚިލާފުވާ ގޮތެއް ނުވަތަ އެ ނިންމުން ތަންފީޛުކުރުމަށް ހުރަހެއް އަރާގޮތެއް ބުނެނުދެވޭނަމަ، 143 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފުވާ ކަމަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 19-20، 24)
  4. ޙުކުމެއް ނުވަތަ ނިންމުމެއް ހައިކޯޓުގައި އިސްތިއުނާފުކުރެވޭނީ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ޙާލަތެއް (ޤާނޫނާ ޚިލާފުވުން، ޤާނޫނު ތަޠުބީޤުކުރުމުގައި ނުވަތަ މާނަކުރުމުގައި ކުށެއް ހެދުން، ނުވަތަ ނިންމުމަށް އަސަރުކުރި ބާޠިލު އިޖުރާއަތު) އޮތްނަމައެވެ. ހަމައެކަނި ނިންމުން ޤާނޫނާ ޚިލާފު ކަމަށް ބުނުމަކުން ނުފުދޭއިރު، އެ ޙާލަތެއް ތަފްޞީލާއެކު ހާމަކޮށްދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2019/SC-L/91؛ 2019/SC-A/09). (ޕެރ. 20-22)
  5. ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރީ ބާރުގެ ތެރެއިން ނިންމާ ނިންމުމަކަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު ވަންނާނީ: ނުރަނގަޅު އުޞޫލަކަށް ބިނާކުރުން ނުވަތަ ކަމާނުބެހޭ ކަމަކަށް ރިޢާޔަތްކުރުން؛ ރިޢާޔަތްކުރި ވާޤިޢާގެ ޙަޤީޤަތް އޮޅުން؛ މައިގަނޑު ވާޤިޢާއަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރުން؛ ނުވަތަ ނިންމުމުގެ ސަބަބުން އެކަށީގެންނުވާ ކަމެއް ނުވަތަ ބޭއިންސާފެއް މެދުވެރިވުން ފަދަ ޙާލަތެއް އޮތްނަމައެވެ. އެފަދަ ޙާލަތެއް ދެއްކުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ބުރައެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51). (ޕެރ. 23، 26)
  6. މަރުޙޫމެއްގެ މުދާ ތަރިކައެއްގެ ގޮތުގައި ވާރިޘުންނަށް ޙައްޤުވާނީ މަރުޙޫމްގެ ދަރަނިތައް އަދާކޮށް ޚަލާޞްވުމުން ކަމަށް ކަނޑައެޅިފައިވާއިރު، ދަރަނި ޚަލާޞްވުމުގެ ކުރިން އެ މުދަލުގެ މުޢާމަލާތް ހުއްޓުވުމުން ވާރިޘުންގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 40 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) ގެ ޙައްޤަށް އުނިކަމެއް ނާދެއެވެ. (ޕެރ. 25)
  7. ހަމަ އެ ޚަޞްމުންނާ ގުޅޭ ނުވަތަ ހަމަ އެ މައުޟޫއާ ގުޅޭ މައްސަލަތައް (މިސާލަކަށް އެކަކުގެ ތަރިކައިގެ މުދަލުން ދަރަނި ހޯދުމުގެ ތަންފީޛީ މައްސަލަތައް) ތަފާތު ސެކްޝަންތަކުން ބަލާއިރު ފިޔަވަޅުތަކުގައި ފަރަޤުވެ އޮޅުން އެރުމުގެ އިޙުތިމާލު އޮތުމުން، އެފަދަ މައްސަލަތައް އެކުއެކީގައި އެއް ތަންފީޛުކުރުމާބެހޭ ޑިވިޜަނުން ބަލަންޖެހޭނެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2018/SC-A/31؛ ސިވިލް ކޯޓުގެ މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދުގެ 30 ވަނަ މާއްދާ). (ޕެރ. 27-29)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.