Saeed Lex
ހައިކޯޓު · 2021/HC-A/193 · 26 މާރިޗު 2023 · މަސައްކަތާއި މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު ހޯދުމަށް އެދި

އަޙްމަދު ތައުފީޤު ވ. ޢުމަރު ޒާހިރު ޢަބްދުއްޞަމަދު

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 2053/Cv-C/2017

Saeed Lex ގައި ހުޅުވާޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޤާނޫނީ މަސައްކަތް ކޮށްދިނުމުގެ 15 ޖުލައި 2012 ގެ އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ވަކީލަށް 100,000 ރުފިޔާ ދައްކަން ސިވިލް ކޯޓުން ކުރި ޙުކުމުގައި ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 (ށ)(1) އާ ޚިލާފުވެފައިވޭތޯ، އަދި އެ އެއްބަސްވުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13، 15، 16، 19، 20، 22 ވަނަ މާއްދާތަކުގެ ދަށުން ބާޠިލު ނުވަތަ ތަންފީޛުނުކުރެވޭ އެއްބަސްވުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

  1. ޤާނޫނަކުން އެހެން ގޮތެއް ކަނޑަނާޅާނަމަ ކޮންޓްރެކްޓަކީ ވަކި ގޮތަކަށް އޮތުން ލާޒިމު އެއްޗެއް ނޫނެވެ؛ ހުށަހެޅުމެއް ޤަބޫލުކުރާކަން ކަނޑައެޅި ބުނެވިދާނެއެވެ، ނުވަތަ ޢަމަލުކުރާ ގޮތުން ޤަބޫލުކުރާކަން އެނގިދާނެއެވެ (ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 8 ވަނަ މާއްދާ)؛ ދެފަރާތުގެ ޢަމަލުތަކުން ވިސްނުން އެއްގޮތްވިކަން ސާބިތުވާނަމަ ދެފަރާތުގެ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް އުފެދިފައިވާކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 16)
  2. ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދުނުތޯ ބެލުމަށް ކޯޓުތަކުން ބޭނުންކުރާނީ މައުޟޫޢީ ޓެސްޓެވެ؛ އެއީ ޚަޞްމުން ކަންކަން ކޮށްފައިވާ ގޮތާއި، ދައްކާފައިވާ ވާހަކައާއި، ލިޔެފައިވާ ލިޔުންތަކާއި، އެއިން ދޭހަވާ ކަންކަމަށް ބަލައި، ސަބަބުވެރި މީހެއްގެ ނަޒަރުގައި ކޮންޓްރެކްޓެއް އުފެދިފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭތޯ ބެލުމެވެ. (ޕެރ. 17)
  3. އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަކީ ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތާ ދެމެދު ވެފައިވާ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ފަދައިން ތިންވަނަ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށް ދަޢުވާކޮށް، އެ ދަޢުވާގައި ދަޢުވާ ލިބޭ ފަރާތް ޤާނޫނީ ވަކީލުގެ ގޮތުގައި ޢައްޔަންކޮށް، ޤާނޫނީ ޚަރަދުގެ ގޮތުގައި ހުށަހެޅި ޢަދަދު އެއްބަސްވުމުގެ ޢަދަދާ ދިމާވުމަކީ މައުޟޫޢީ ޓެސްޓުން ބަލާއިރު ދެފަރާތުގެ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއް ވެފައިވާކަން ދަލާލާތުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 20)
  4. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ)ގެ 1 ވަނަ ނަންބަރަށް ޙަވާލާދީ ހެއްކާއި ޤަރީނާއަށް ރިޢާޔަތްކޮށްފައިނުވާކަމަށް ބުނާނަމަ، ރިޢާޔަތްނުކުރި ޤާނޫނީ ކޮން ނުކުތާއަކާ ގުޅޭ ކޮން ހެއްކެއްކަން ބުނެދިނުމަކީ އެހެން ބުނާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ހެކި ވަޒަންކުރި ގޮތް ޤާނޫނީ އުޞޫލަކާ ޚިލާފުކަމަށް ބުނާނަމަ ޚިލާފުވީ ކޮން އުޞޫލަކާކަން ބުނެދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 21-22)
  5. ދަށު ކޯޓުގެ ފަނޑިޔާރު ޤާނޫނީ ގޮތުން ގޯހެއް ހަދާފައިވާކަމަށް، ނުވަތަ ހެކިތަކަށް ނުވަތަ ދައްކާފައިވާ ވާހަކަތަކަށް ރިޢާޔަތްނުކުރިކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނާ ބުނުމަކުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާއިން ހުއްދަކުރާ އިސްތިއުނާފީ މިންގަނޑަށް ނުފޯރައެވެ؛ ރިޢާޔަތްނުކުރީ ކޮން ގޮތަކުންކަމާއި ނަތީޖާ ބަދަލުވާންވީ ގޮތާއި އުފެދޭ ޤާނޫނީ ބަހުސް ސާފުކޮށްދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 24)
  6. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައި ނޫން ގޮތަކަށް ވެފައިވާ ކޮންޓްރެކްޓަކީ ބާޠިލު ކޮންޓްރެކްޓެކެވެ؛ ނަމަވެސް އެއްބަސްވުން ވިތާ އަހަރުތަކަކަށް ފަހުގެ ތާރީޚުތަކަށް ނިސްބަތްވާ ޞިއްޙީ ލިޔުންތަކުން، އެއްބަސްވުން ވިއިރު އެ ފަރާތަކީ އެއްބަސްވުމެއް ޤާއިމުކުރުމަށް ނުކުޅެދޭ ނުވަތަ އެއްބަސްވުން ފަހުމްވުމުގެ ޤާބިލުކަން ނެތް މީހެއްކަން ސާބިތެއް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 25)
  7. ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 16 ވަނަ މާއްދާ ޙަވާލާދެނީ މަކަރުވެރި އޮޅުވާލުމަށެވެ؛ އެ މާއްދާ ބޭނުންކުރާ ފަރާތުން (1) ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ކަމެއް އޮތްކަން، (2) އެއީ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފުކަން އެނގިހުރެ ނުވަތަ ޤަބޫލުކޮށްހުރެ ތެދެއްކަމަށް މަކަރުވެރި ގޮތަކަށް ދެއްކިކަން، އަދި (3) އެއަށް އިތުބާރުކޮށްގެން އަނެއް ފަރާތް ކޮންޓްރެކްޓުގައި ބައިވެރިވިކަން ސާބިތުކޮށްދޭންޖެހޭނެއެވެ؛ މިކަންކަން ސާބިތުވެއްޖެނަމަ 12 އާއި 13 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ކޮންޓްރެކްޓު ބާޠިލުކަމަށް ކަނޑައެޅިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 27-29)
  8. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 32 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ހައިކޯޓުން މައްސަލަ ބަލާނީ ދަށު ކޯޓުގައި ހުށަހެޅި ހެކިތަކާއި ދިފާޢުތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ؛ ދަށު މަރުޙަލާގައި ނުނަގާ ނުކުތާއެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ މަރުޙަލާގައި މުޅިން އައު ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ހުޅުވާލުމަށް ފުރުޞަތު ނުދެވޭނެއެވެ؛ އިސްތިސްނާ ޙާލަތެއް ނުވަތަ ބަލައިގަންނަންވީ ސަބަބެއް ދައްކާފައިނުވާނަމަ އެފަދަ ނުކުތާއެއް (މިސާލަކަށް ވަކީލާއި މުވައްކިލުގެ ގުޅުމުގެ ސަބަބުން ނުރަނގަޅު ނުފޫޒު ފޯރުވިކަމަށް ބުނާ 15 ވަނަ މާއްދާގެ ނުކުތާ) ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 33-37)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

މި ޚުލާޞާއާއި އުޞޫލުތައް ނަގާފައިވަނީ AI ބޭނުންކޮށް، އަދި ރިވިއު ނުކުރެވޭ. ޙަވާލާދިނުމުގެ ކުރިން ޙުކުމުގެ ޕީޑީއެފް ބައްލަވާ.