ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. ޢަލީ ޔާމީން

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް

ދަށު ކޯޓު: ސ. ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓު S4C/SHN(63/S4C/2021)/2023/2

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ދައުލަތުގެ ހެކިންގެ (ސިއްރު ހެކިން ފިޔަވައި) ހައްޔަރު ރެކޯޑާއި ކުށުގެ ރެކޯޑު ދިފާޢަށް ހާމަކުރަން ދަށުކޯޓުން އެންގުމަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ސާބިތު އުޞޫލުތަކާއި ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 129 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ތޫނު އެއްޗެއް ނުވަތަ ހަތިޔާރު ބޭނުންކޮށްގެން މާރާމާރީ ހިންގުމުގެ ދަޢުވާގައި ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތަކުން ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުމެއްގެ ގޮތުގައި ދައުލަތުގެ ހެކިންގެ ހައްޔަރާއި ކުށުގެ ރެކޯޑު ހާމަކުރަން އެދުނެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ސ. ފޭދޫ މެޖިސްޓްރޭޓް ކޯޓުން ސިއްރު ހެކިން ފިޔަވައި ދެން ހެކިންގެ ރެކޯޑުތަކާއި އެދުނު މަޢުލޫމާތު 7 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހާމަކުރަން ދައުލަތަށް އެންގިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: ޕީޖީ ބުނީ ނިންމުމަކީ 2022/SC-A/75 އާއި 2021/SC-A/30 ގެ އުޞޫލުތަކާއި 129 ވަނަ މާއްދާއާ ޚިލާފު ނިންމުމެއް ކަމަށާއި، 129 (ރ) ގައިވަނީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ރެކޯޑު އެކަނި ކަމަށެވެ. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތްތަކުން ބުނީ އިސްތިއުނާފަކީ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އޮތް ނުކުތާއެއް ނޫންކަމަށާއި، ހެކިންގެ ޢަދުލުވެރިކަމަށް ޠަޢުނުކުރުމަށް މި ރެކޯޑު ބޭނުންކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ޕީޖީގެ ފުރަތަމަ ނުކުތާގައި ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރުގެ ތެރެއަށް ވަދެވޭ ޙާލަތެއް ބުނެދީފައި ނުވާކަމަށާއި، 129 ވަނަ މާއްދާ މުޅިއެކު ކިޔުމުން ހެކިންގެ ކުށުގެ ރެކޯޑުވެސް ހާމަކުރުމުގެ ތެރެއަށް ވަންނަކަމަށާއި، 130 ވަނަ މާއްދާގެ އިސްތިސްނާއެއް ދައުލަތުން ދައްކާފައި ނުވާކަމަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ފަނޑިޔާރުގެ އިޚްތިޔާރު ބޭނުންކުރި ގޮތުގެ ތެރެއަށް އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ވަދެވޭނީ މަދު ޙާލަތެއްގައި ކަމަށްވާތީ، އެފަދަ ނިންމުމެއް އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުން، ސުޕްރީމް ކޯޓުން 2022/SC-A/51 ގެ 15 ވަނަ ޕެރެގްރާފުގައި ކަނޑައެޅި 4 ޙާލަތުގެ ތެރެއިން މައްސަލަ ފެތެނީ ކޮން ޙާލަތަކަށްކަން އިސްތިއުނާފީ ބަހުސުން ބުނެދޭންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 15، 17)
2. ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާގައިވާ ފަދަ ޤާނޫނީ ބަހުސެއް އޮތް ނުކުތާއެއްކަން ސާފުވާ މިންވަރަށް ބުނެދިނުމަކީ އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ޤަޟިއްޔާތަކަށް ޙަވާލާދިނުން އެކަނި އިސްތިއުނާފުގެ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރާ ނުކުތާއަކަށް ނުވެއެވެ. (ޕެރ. 16، 18)
3. ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނުގެ 129 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އެދިއްޖެނަމަ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ އެއްކޮޅަށް ހުރި ހެކިތައް ދައުލަތުން ހާމަކުރަންޖެހޭނެއެވެ؛ އަދި ދިފާޢު ތައްޔާރުކުރުމަށް މުހިންމު އެއްޗެއްނަމަ ހާމަކުރުމަށް ޤާނޫނު ހުއްދަކުރެއެވެ. (ޕެރ. 20)
4. 129 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގައި ލަފްޒީ ގޮތުން ބުނަނީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުގެ ކުށުގެ ރެކޯޑުގެ ވާހަކަ ނަމަވެސް، (ބ) އާއި (ކ) އަށް ބަލާއިރު މައްސަލައިގައި ހުށަހެޅިފައިވާ ހެކިންގެ ކުށުގެ ރެކޯޑު ހާމަކުރުންވެސް އެ މާއްދާގައި ހިމެނެއެވެ. (ޕެރ. 20)
5. ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތާ ދެކޮޅަށް ހުށަހެޅޭ ހެކިންގެ ޢަދުލުވެރިކަމާމެދު ސުވާލުކޮށް ޠަޢުނުކުރުމަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ލިބިދޭ ޙައްޤެކެވެ؛ ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 47، 48 އަދި 110 ވަނަ މާއްދާއާއެކު 129 ވަނަ މާއްދާ ކިޔުމުން ހެކިވެރިންގެ ހައްޔަރާއި ކުށުގެ ރެކޯޑަކީ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތުން އެދިއްޖެނަމަ ދޫކުރެވިދާނެ މަޢުލޫމާތެވެ. (ޕެރ. 23)
6. ދިފާޢު ބިނާކުރުމަށް މުހިއްމު ކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަބަބާއެކު ބަޔާންކޮށްފައިވާ މަޢުލޫމާތެއް 130 ވަނަ މާއްދާގެ ހާމަނުކުރެވޭ ޙާލަތަކަށް ފެތޭކަމަށް ދައުލަތުން ވަކާލާތުނުކުރާނަމަ، ހާމަކުރުން މަނާކުރާ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 21)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 129 ވަނަ މާއްދާގެ (ބ)، (ރ)، (ކ)، (އ) އަދި 130 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 47، 48 އަދި 110 ވަނަ މާއްދާ
• ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނުގެ 43 ވަނަ މާއްދާ
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/51 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އޚމ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/98 (ފެކްޓް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ދައުލަތް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2019/SC-A/58 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުލްޙަމީދު)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2022/SC-A/75 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނަންބަރު 2021/SC-A/30 (ޢަބްދުﷲ ޔާމީން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)