އޯލް އެޗް މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. މުޙައްމަދު ޔާސިރު

ނަތީޖާ: ހައިކޯޓުގެ ޙުކުމާއި ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން (133/VTR/2020) ބާޠިލު

ކީވޯޑުތައް: މަދަނީ، ވަޒީފާއާބެހޭ، ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުން ލިޔުމުން ނެތުން، ވަޒީފާއިން ވަކިވުމަށް އެދުން، ވަޒީފާގެ ގުޅުން ކެނޑުން، ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)، ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިޚްތިޞާޞް، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ، އައު އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ލިޔުމުން ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ޙާލަތެއްގައި، ވަޒީފާއިން ވަކިވާން އެދުނު މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިވާނީ ކޮން އިރަކުތޯ، އަދި ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ސާފު ބަހުން ވަކިކޮށްފިނަމަ މެނުވީ ވަޒީފާގެ ގުޅުން ނުކެނޑޭނެ ކަމަށް ހައިކޯޓުން ކަނޑައެޅުމަކީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ކަމެއްތޯ؛ 30 ޖަނަވަރީ 2020 ގެ ސިޓީ ބަލައިނުގަތުން؛ އަދި ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްދިނުމުގެ އިޚްތިޞާޞް ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިގެންވޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ދަޢުވާ ނުވަތަ ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރައަކީ ޢާންމު އުސޫލުން އެ ހުށަހެޅުމެއް ހުށަހަޅާ ފަރާތުން އުފުލަންޖެހޭ ބުރައެކެވެ؛ އެ ބުރަ (1) ހެކި ހުށަހެޅުމުގެ ބުރަ (burden of production) އާއި (2) ހުށަހަޅާ ހެއްކަކީ އަނެއް ފަރާތުގެ ހެއްކާ އަޅާކިޔާއިރު ދިފާޢު ސާބިތުކުރުމަށް އެކަށީގެންވާ ހެއްކަކަށް ވުމުގެ ބުރަ (burden of persuasion) އަށް ބެހިގެންވެއެވެ؛ ސިޓީއެއް ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ހަޤީޤަތުގައި ތައްޔާރުކުރި ސިޓީއެއްކަމާއި މުޚާތަބުކުރި ފަރާތަށް ރައްދުކުރެވުނުކަން ސާބިތުކުރުމަކީ އެ ސިޓީއަށް ބަރޯސާވާ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ؛ މި މައްސަލައިގައި 30 ޖަނަވަރީ 2020 ގެ ސިޓީ ބަލައިނުގަތުމަކީ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1) އާ ޚިލާފު ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 34)
2. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގައި ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުން ލިޔުމުން އޮންނަން ލާޒިމުކުރި ނަމަވެސް، ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ނެތުމަކީ އެ ގުޅުން އެ ޤާނޫނުގެ ތަރަހައިން ބޭރުވާ ސަބަބެއް ނޫނެވެ؛ ވަޒީފާގެ ގުޅުމެއް އޮތްކަން ސާބިތުވެއްޖެނަމަ، ގުޅުމުގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ބަލައި އެއީ ކޮން ބާވަތެއްގެ އެއްބަސްވުމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވާ ގުޅުމެއްކަމާއި، އެ އެއްބަސްވުން ރޫޅާލުމަށް ދެފަރާތަށް އޮތް މަގުތައް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 43–44)
3. ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ނަމަވެސް، 2 އަހަރަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތަކަށް ވަޒީފާގައި ޚިދުމަތްކޮށްފައިވާނަމަ، ދެފަރާތުގެ މެދުގައި އޮތީ ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅިފައިނުވާ ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމެއް ކަމުގައި ބަލަންޖެހޭނެއެވެ. (ޕެރ. 28، 46)
4. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) ގެ ދަށުން ވަކި މުއްދަތެއް ކަނޑައެޅިފައިނުވާ ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމެއް ދެފަރާތުންކުރެ ކޮންމެ ފަރާތަކަށްވެސް ބާޠިލުކުރެވިދާނެއެވެ؛ ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް ނެތުމުން އެ ޙާލަތު ވުޖޫދުނުވާ ކަމަށް ބުނުމަށް ޤާނޫނީ ބުރަދަނެއް ނެތެވެ؛ އެހެންކަމުން މުވައްޒަފަކީ ވަކިވުމުގެ އިޚްތިޔާރު ނެތް ފަރާތެއް ކަމުގައި ބަލައި، ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ސާފު ބަހުން ވަކިކޮށްފިނަމަ މެނުވީ އެއްބަސްވުން ބާޠިލުނުވާނެ ކަމަށް ކަނޑައެޅުމަކީ 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ) އާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ؛ ވަޒީފާއިން ވަކިވިކަމުގެ ލިޔުން ނުދިނުމަކީ ވަޒީފާއިން ވަކިނުވާ ކަމަށް ބެލުމުގެ ހުއްޖަތެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 45–46، 64)
5. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގައި މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިވާނެ ގޮތް ސަރީޙަކޮށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވި ނަމަވެސް، މުވައްޒަފަކު ވަކިވާން އެދޭނަމަ، ލިޔުމުން އެއްބަސްވުމެއް އޮތްނަމަ އެ އެއްބަސްވުމުގައިވާ ނޯޓިސް، ނެތްނަމަ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުން ވަކިކުރުމަށް ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ނޯޓިސްގެ މުއްދަތުތައް ހިނގާ ކަމަށް އިފްތިރާޟުކުރަންޖެހޭނެއެވެ (5 އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ހުރި މުވައްޒަފަކަށް 2 މަސް)؛ ނޯޓިސްގެ މުއްދަތު ހަމަވުމުން، ނުވަތަ އެއްބަސްވުމުގައި އެފަދައިން އޮތްނަމަ ނޯޓިސްގެ ބަދަލުގައި އެ މުއްދަތަށްވާ ފައިސާ ރައްދުކުރުމުން، މުވައްޒަފު ވަޒީފާއިން ވަކިވާނެއެވެ. (ޕެރ. 30، 57.1)
6. ލިޔުމުން ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުމެއް ނެތް ޙާލަތުގައި ވަޒީފާގެ ގުޅުން ކެނޑުނު ތާރީޚު ކަނޑައަޅަންވާނީ ދެފަރާތުގެ ޢަމަލުތައް ބަހައްޓާފައިވާ ގޮތަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ މުވައްޒަފު ވަކިވާން އެދި ކުންފުނީގެ ތަކެތި ހަވާލުކޮށް، އޭނާގެ ތަކެތި އޭނާއާ ހަވާލުކުރުމާ ހަމައަށް ނޯޓިސްގެ އެންމެ ކުރު މުއްދަތަށްވުރެ ދިގު މުއްދަތެއް ހިނގާފައިވާ މި ޙާލަތުގައި، ތަކެތި ހަވާލުކުރި ތާރީޚް (30 ޖަނަވަރީ 2020) ގައި ވަޒީފާއިން ވަކިވީ ކަމަށް ބަލަންޖެހެއެވެ. (ޕެރ. 36–37)
7. ވަޒީފާއިން ވަކިވާން އެދި ނޯޓިސްގެ މުއްދަތު ހަމަވުމަށްފަހު ވަކިވިކަމުގެ ލިޔުމެއް ނުދީފިނަމަ ނުވަތަ ވަކިވުމާ ހަމައަށް މުސާރައާއި ޢިނާޔަތްތައް ނުދީފިނަމަ، މައްސަލަ ހުށަހަޅަން އޮންނަ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އެކަން ޓްރައިބިއުނަލަށް ހުށަހެޅިދާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކޮށްދިނުމަކީ ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނާއި ޓްރައިބިއުނަލްގެ ޤަވާއިދުގެ ދަށުން ޓްރައިބިއުނަލަށް ލިބިދީފައިވާ އިޚްތިޞާޞާއި ބާރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 57.2–57.3، 64)
8. އިޚްތިޞާޞް ނެތި ޓްރައިބިއުނަލުން މައްސަލައެއްގައި ގޮތް ކަނޑައަޅައި، އެ ނިންމުމަށް ބިނާކޮށް ހައިކޯޓުން ނިންމުމަކީ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16، 68 އަދި 69 ވަނަ މާއްދާގެ އަލީގައި 42 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) މާނަކުރުމުން، ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ޝަރީޢަތްކުރުމުގެ ޙައްޤާ ޚިލާފު ނިންމުމެކެވެ؛ ޢަދުލުވެރި ޝަރީޢަތުގެ އެންމެ އަސާސީ ޢުންޞުރުތަކަކީ ކޯޓު ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލަކީ (1) ޤާނޫނުން ޤާއިމުކޮށްފައިވާ، (2) މުސްތަޤިއްލު، (3) ތަޢައްޞުބުން އެއްކިބާވެފައިވާ، (4) މައްސަލަ ބެލުމުގެ ޤާނޫނީ އިޚްތިޞާޞް ލިބިގެންވާ ތަނަކަށް ވުމެވެ. (ޕެރ. 55، 58)
9. ފަރާތެއްގެ އަސާސީ ޙައްޤަކަށް އުނިކަން ލިބިފައިވާ ކަމަށް ބުނާނަމަ، އެ ޙައްޤަށް އަސަރުކުރި ގޮތާއި ހަނިވި ގޮތް ތަފްސީލުކޮށް ބަޔާންކުރުމަކީ އެ ހުށަހެޅުން ހުށަހަޅާ ފަރާތުގެ ޒިންމާއެކެވެ. (ޕެރ. 50.1، 51، 53)
10. ދަށު މަރުޙަލާތަކަށް ހުށަނާޅާ އައު ނުކުތާއެއް ސުޕްރީމް ކޯޓުން ބަލައިގަނެވޭނީ އިސްތިސްނާ ޙާލަތުގައި، އިންސާފު ޤާއިމުކުރުމަށް ކޮންމެހެން ރިޢާޔަތްކުރަންޖެހޭ ނުކުތާއެއް ނުވަތަ ހައިކޯޓުގެ ނިންމުމާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ ނުކުތާއެއް ނަމައެވެ (ކަފޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް)؛ ކޯޓު ނުވަތަ ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިޚްތިޞާޞާ ގުޅޭ ސުވާލަކީ ކުރިން ހުށަނާޅާތީ ލުއިކޮށް ދޫކޮށްލެވޭ ސުވާލެއް ނޫނެވެ؛ ނަމަވެސް ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 82 ވަނަ މާއްދާގެ (މައްސަލަ ހުށަހެޅުމުގެ މުއްދަތު) އައު ނުކުތާ ބަލައެއް ނުގަނެއެވެ. (ޕެރ. 51، 54–56، 61)
11. ޓްރައިބިއުނަލާއި ހައިކޯޓުގައި ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ ދިފާޢަކީ ވަކި ސިޓީއަކުން މުވައްޒަފު ވަކިކުރި ކަމަށް ކަމުގައިވެފައި، ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރެވޭ ޙާލަތުގެ (23 ވަނަ / 32 ވަނަ މާއްދާ) ދަށުން ވަކިކުރި ކަމަށް ބުނެފައި ނުވާނަމަ، އެ ޙާލަތަށް ރިޢާޔަތްނުކުރި ކަމަށް ބުނާ ނުކުތާ ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 63)
12. ޢާންމު ޤާނޫނީ އުސޫލުން އެއްބަސްވުމަކީ ބައިވެރިންނަށް ބާޠިލުކުރެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ؛ ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުންތައް ވަކި ގޮތަކަށް އޮތުމާއި ބާޠިލުކުރުމުގައި ވަކި އިޖުރާއަތު ޤާނޫނުން ލާޒިމުކުރަނީ ދެފަރާތުގެ ޙައްޤުތައް ހިމާޔަތްކުރުމަށެވެ. (ޕެރ. 42)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 1 (ހ)، 13 (ށ)(10)، 13 (ރ)، 13 (ބ)، 13 (ވ)، 13 (ޅ)، 13 (ކ)، 13 (އ)، 13 (ފ)، 19، 20 (ހ)، 21، 22، 23، 26، 28، 29، 32، 55 (ށ)، 82 ވަނަ މާއްދާތައް (ޓްރައިބިއުނަލްގެ އިޚްތިޞާޞާ ގުޅޭ 5، 54، 61، 66، 71، 74، 81، 87، 88 ވަނަ މާއްދާ ފުޓްނޯޓް 81 ގައި)
• ޤަވާއިދު ނަންބަރު 2015/R-20 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލްގެ ޤަވާއިދު) ގެ 3 ވަނަ މާއްދާ އަދި 47 ވަނަ މާއްދާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ 16، 42 (ހ)، 51، 68، 69 ވަނަ މާއްދާ
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 13/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނު) ގެ 5 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (1)
• ކޮންޓްރެކްޓާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ގަވާއިދުގެ 21 ވަނަ މާއްދާ (ޙުކުމް ތަންފީޒުކުރުން ފަސްކުރުން)
• އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްޠަފާ (2010/SC-A/02)
• މުޙައްމަދު މަނިކު ވ. މުޙައްމަދު ޢަލީ ޖަނާހް (2011/SC-A/48)
• އޭޑީކޭ ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގަސްވެލި އައިލެންޑްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2013/SC-A/28)
• ޢަލީ މޫސާ ވ. އާސިޔަތު ނިޒާރު (2013/SC-A/53)
• މޯލްޑިވްސް އިންލެންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ ވ. ލަނޑާ ގިރާވަރު ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2022] SC 22 (2021/SC-A/15)
• އަޙްމަދު ރަޙާނީ ވ. ވިންޖިނިއަރިންގ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް [2024] SC 52 (2022/SC-A/95)
• އައިލެންޑަރސް އެޑިއުކޭޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޢާއިޝަތު ޝިމްލާ (2020/SC-A/68)
• އާމިނަތު ޢައްޒާ ވ. އައިލެންޑަރސް އެޑިއުކޭޝަން ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2019/SC-A/96)
• އޭ.ޖީ މެލްކޯ އެލެވޭޓަރ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. އެމް.ވީ.ކޭ މޯލްޑިވްސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2012/SC-A/41)
• ދައުލަތް ވ. ވިލާ އެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2019/SC-A/85)
• ސަލްފިއްޔާ އަންވަރު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް [2024] SC 26 (2022/SC-A/93)
• އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. ޙުސައިން ރިޝީފް ޠާހާ (2012/SC-A/27)
• މަހުދީ ޢަޤީލް ވ. ވްލަޑިމިއަރ ޑްރަގްލޮވިޗް [2021] SC 109 (2021/SC-A/21)
• ކަފޫރުﷲ ޔޫސުފް ވ. މޯލްޑިވްސް ކަސްޓަމްސް ސަރވިސް [2021] SC 75 (2019/SC-A/57)
• އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް (2013/SC-A/20)