ބެސްޓް އޮއިލް ކޮމްޕެނީ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ގްރޭސް ބިލްޑަރސް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: ދަށުކޯޓުގެ ޙުކުމް ބާޠިލު، 760,000 ރުފިޔާ ގްރޭސް ބިލްޑަރސް (މިހާރު ސުޕަރ ވިޝަން) އިން ބެސްޓް އޮއިލްއަށް ދައްކަން ޙުކުމްކުރި (ބައެއް ފަނޑިޔާރުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން)

ދަށު ކޯޓު: ސިވިލް ކޯޓު 972/Cv-C/2019

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޕާރޗޭސް އޯޑަރާއި ޓެކްސް އިންވޮއިސްއާއި ކުންފުނީގެ ސިއްކަ ޖަހައި ޑިރެކްޓަރުގެ އަމިއްލަ އެކައުންޓުން ދޫކުރި ޗެކާއި ފައިސާ ހޯދުމަށް ފޮނުވި ސިޓީއިން ޑީސަލް ވިއްކުމުގެ މުޢާމަލާތާއި މުދާ ޙަވާލުކުރުން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުވޭތޯއާއި، ކުންފުނީގެ ނަމާއި ޙިއްޞާ ބަދަލުވުމުން އެ ޒިންމާއަށް އަސަރުކުރޭތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ގަންނަ ފަރާތުން ފޮނުވާ ޕާރޗޭސް އޯޑަރަކީ ހުށަހެޅުމެއް ކަމުން، ވިއްކާ ފަރާތުން އެ ޕާރޗޭސް އޯޑަރަށް ޙަވާލާދީ ޓެކްސް އިންވޮއިސް ފޮނުވުމުން އެ ހުށަހެޅުން ޤަބޫލުކުރިކަން ދޭހަވެ، މުދާ ވިއްކުމާބެހޭ ޤާނޫނުގައިވާ މުދާ ވިއްކުމުގެ ކޮންޓްރެކްޓެއް ވުޖޫދުވެއެވެ؛ މުދާ ޑެލިވަރީކުރުމާއި ނުކުރުމަކީ ކޮންޓްރެކްޓް ވުޖޫދުވުމަށް ހުރަހެއް ނޫނެވެ. (މަޖޯރިޓީ، ފަނޑިޔާރު މުޙައްމަދު ނިޔާޒް)
2. ކުންފުނީގެ ލެޓަރހެޑްގައި ސިއްކަ ޖަހައި މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރު ފޮނުވާފައިވާ ލިޔުމެއް އެ ކުންފުނިން ފޮނުވި ލިޔުމެއްކަން ނޭނގޭކަމަށް ހަމައެކަނި ބުނުމުން އޭގެ ޞައްޙަކަން ނަފީއެއް ނުވާނެއެވެ؛ ސިއްކަ ރަޖިސްޓްރީ ނުކޮށް ބޭނުންކުރުމުގެ ނުރަނގަޅު ނަތީޖާ ކުރިމަތިލާންޖެހޭނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށް ޢަމަލުކުރި ކުންފުނިންނެވެ، އަދި ލިޔުމެއް ޞައްޙަ ނޫންކަން ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ އެ ދަފްޢު ކުރާ ފަރާތަށެވެ. (މަޖޯރިޓީ)
3. މުދާ ވިއްކުމުގެ ކޮންޓްރެކްޓެއްގައި އެހެންގޮތަކަށް ބަޔާންކޮށްފައި ނުވާނަމަ، ފޯރުކޮށްދެވޭ ޙާލަތުގައިހުރި ވަކި މުދަލެއްގެ މިލްކުވެރިކަން ކޮންޓްރެކްޓް ވުޖޫދުވާ ހިސާބުން ގަންނަ ފަރާތަށް ބަދަލުވެ، މިލްކުވެރިކަމާއެކު ރިސްކުވެސް ބަދަލުވާތީ، މާއްދީގޮތުން މުދާ ރައްދުކޮށްދިނުން ލާޒިމެއް ނޫނެވެ؛ މުދާ ނުލިބޭނަމަ އެކަން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނީ ގަތް ފަރާތުންނެވެ، އަދި މުދާ ނުލިބުމަކީ އަގު ހޯދަން ހުށަހަޅާ މައްސަލައެއްގައި ކުރާނެ ދިފާޢެއް ނޫން، ކޮންޓްރެކްޓާ ޚިލާފުވުމުގެ ގޮތުން ގަތް ފަރާތުން ވަކިން ހޯދަންޖެހޭ ޙައްޤެކެވެ. (މަޖޯރިޓީ)
4. މުދާ ޤަބޫލުނުކުރާކަން ވިއްކާ ފަރާތަށް ނާންގައި އެކަށީގެންވާ މުއްދަތަކަށް ގަންނަ ފަރާތް ހުރެއްޖެނަމަ މުދާ ޤަބޫލުކުރީކަމަށް ޤާނޫނީގޮތުން ބެލޭނެއެވެ؛ ވިކުނު ޑީސަލްގެ އަގު ހޯދުމަށް ފޮނުވި ސިޓީ ލިބުމަށްފަހުވެސް ކޯޓަށް މައްސަލަ ހުށަހަޅަންދެން މުދާ ނުލިބޭކަމުގެ ޝަކުވާއެއް ނުކުރުމުން މުދާ ޤަބޫލުކުރީކަމަށް ބެލެވެއެވެ. (މަޖޯރިޓީ)
5. ދަށުކޯޓުގައި ސިޓީ ލިބުނުކަމާމެދު ސުވާލު އުފައްދާފައި ނުވާނަމަ، ހައިކޯޓަށް ހުށަހަޅާ ރަޖިސްޓަރޑް މެއިލް ޕޯސްޓިންގ ރިސިޕްޓް އަކީ އައު ހެކި ނޫން، ދަށުކޯޓުގައި ޠަޢުނުނުކޮށް އޮތް އޮތުން ވަރުގަދަކޮށްދޭ ހެއްކެކެވެ؛ ދަށުކޯޓުގައި ޖަދަލު ނުކުރި ކަމެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފުގެ މަރުޙަލާގައި ޖަދަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. (މަޖޯރިޓީ)
6. ޓެކްސް އިންވޮއިސްއެއްގައި ހިމެނެންޖެހޭ ކަންކަން ބަޔާންކުރާ މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ އަގުން ޓެކްސް ނެގުމުގެ ޤާނޫނުގެ މާއްދާއަކީ ޓެކްސްގެ ބޭނުމަށް ހިމަނަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ؛ މުދާ ރައްދުކުރެވުނުތޯ ދެނެގަތުމަށް ފުރިހަމަވާންޖެހޭ ޝަރުޠުތަކެއް ނޫނެވެ. (މަޖޯރިޓީ)
7. ޗެކަކީ ދޫކުރި ފަރާތުން ޗެކު ދޫކުރެވުނު ފަރާތަށް ދޭންޖެހޭ ފައިސާއެއް އޮތްކަން އަންގައިދޭ ވަޞީލަތެކެވެ؛ މިނޫންގޮތަކަށް ބުނާނަމަ އެކަން ސާބިތުކުރުމަކީ ދޫކުރި ފަރާތުގެ ޒިންމާއެވެ. ހެކި ވަޒަންކުރަންޖެހޭނީ މޫނުމަތިން އެކަނި ނޫން، މުޢާމަލާތާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމާއި ސަބަބާއި ނަތީޖާއަށް ބަލައިގެންނެވެ؛ ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތެއްގައި މުޤާބިލެއްނެތި ޗެކް ދޫނުކުރާނެކަމަށް އިފްތިރާޟުކުރެވޭތީ، ކުންފުނީގެ ސިއްކަ ޖަހައި މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރު އަމިއްލަ އެކައުންޓުން ދޫކުރި، ޕާރޗޭސް އޯޑަރުގެ އަގާ އެއްވަރުގެ ޗެކަކީ އެ މުޢާމަލާތާ ގުޅޭ ހެއްކެކެވެ. (މަޖޯރިޓީ)
8. މަދަނީ މައްސަލަތަކުގައި ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮތީ ދަޢުވާކުރާ ފަރާތަށް ކަމަށްވިޔަސް، ވަކި ދަފްޢެއް ކުރާ ފަރާތަށް އެ ދަފްޢު ސާބިތުކުރުމުގެ ބުރަ އޮވެއެވެ؛ ސާބިތުވެފައިވާ ޙަޤީޤަތްތަކުން އެހެން ޙަޤީޤަތްތައް އިފްތިރާޟުކުރެވިދާނެއެވެ، އަދި ދަޢުވާކުރާ ފަރާތުގެ ހެކިތަކަށް ހަމައެކަނި އިންކާރުކުރުމުން ނުފުދި، އިވިޑެންޝަލް ބުރަ ދަޢުވާލިބޭ ފަރާތަށް ފުރޮޅެއެވެ. (މަޖޯރިޓީ)
9. ކުންފުނީގެ ނަން ބަދަލުކުރުމަކުން ނުވަތަ ޙިއްޞާ އެހެން މީހުންނަށް ބަދަލުކުރުމަކުން ކުރިން ކުންފުނިން ކުރި މުޢާމަލާތްތަކާއި ކުންފުނީގެ ޙައްޤުތަކާއި ވާޖިބުތަކަށް އަސަރެއް ނުކުރެއެވެ؛ ޙިއްޞާ ވިއްކި ފަރާތުން ދިން ޔަޤީންކަމާ ޚިލާފަށް ކަންކަން ހުރުމަކީ ޙިއްޞާދާރުންނާ ދެމެދުގެ ވަކި މައްސަލައެކެވެ. (މަޖޯރިޓީ)
10. (ޚިލާފު ރައުޔު، ފަނޑިޔާރު ފާޠިމަތު ފަރްހީޒާ) ލިޔުމެއްގެ ޞައްޙަކަމާމެދު ޠަޢުނުކުރެވިއްޖެނަމަ ޞައްޙަކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމުގެ ޒިންމާ އޮތީ ލިޔުން ހުށަހެޅި ފަރާތަށެވެ؛ ދަށުކޯޓަށް ހުށަނޭޅޭ އައު ހެކި އިސްތިސްނާއީ ސަބަބެއްނެތި ހައިކޯޓުން ބަލައެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ؛ މުޢާމަލާތް ކުންފުންޏާ ގުޅުވައިދޭން ހަމައެކަނި ޕާރޗޭސް އޯޑަރު ހުށަހެޅުމުން މުޢާމަލާތް މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތެއް ނުވެއެވެ.

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 6/91 (މުދާ ވިއްކުމާބެހޭ ޤާނޫނު) - މުދާ ވިއްކުމުގެ ކޮންޓްރެކްޓުގެ ތަޢުރީފު (ލިޔުމުގައި 3 ވަނަ މާއްދާ)، މިލްކުވެރިކަމާއި ރިސްކު ބަދަލުވުން (ލިޔުމުގައި 8 އަދި 33 ވަނަ މާއްދާ)، މުދާ ޤަބޫލުކުރުން (ލިޔުމުގައި 35 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2011 (މުދަލާއި ޚިދުމަތުގެ އަގުން ޓެކްސް ނެގުމުގެ ޤާނޫނު) - ޓެކްސް އިންވޮއިސްގައި ހިމަނަންޖެހޭ މަޢުލޫމާތު (ލިޔުމުގައި 13 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ))
• ފައިސާއަށް ބަދަލުކުރެވޭ ގޮތުގައި ގެންގުޅޭ ލިޔުމާބެހޭ ޤާނޫނު (ލިޔުމުގައި 16/95؛ 33 ވަނަ މާއްދާ އަދި 38 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގެ (3))
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކުންފުންޏާބެހޭ ޤާނޫނު (ސިއްކަ ރަޖިސްޓްރީކުރުމާއި ކުންފުނީގެ ނަން ބަދަލުކުރުމާބެހޭ މާއްދާތައް)
• ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު (މައްސަލައާ ގުޅުންހުރި ޙަޤީޤަތްތަކާބެހޭ މާއްދާ)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު (ފަރާތެއްގެ ހުށަހެޅުމުގައި ލިޔުމުގައި 23 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ))
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 32/2021 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) - އިސްތިއުނާފުގެ އިޖުރާއަތާއި ފައިސާ ދައްކާ ތާވަލް
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2013/SC-A/20 (އާމިނަތު ނާޒްލީ ވ. ސީގޭޓް ދަ އިންޓަރނޭޝަނަލް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2014/SC-A/41 (މޫސާ ނަސީރު ވ. މޯލްޑިވްސް އިންލަންޑް ރެވެނިއު އޮތޯރިޓީ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2016/SC-A/18 (މޯލްޑިވްސް އިންޑަސްޓްރިއަލް ފިޝަރީޒް ކޮމްޕެނީ ވ. ސީ އެންޑް ސަންސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2012/SC-A/22 އަދި 2013/SC-A/29 (ޗެކާބެހޭ އުޞޫލު - ދަށުކޯޓުން ޙަވާލާދީފައި)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2016/SC-A/12 (އަޙްމަދު ނަޞީރު ވ. އިބްރާހީމް ނަފީސް)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2010/SC-A/02 (އަޙްމަދު ނާޝިދު ވ. މުޙައްމަދު މުޞްތަފާ)
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2013/SC-A/23
• ސުޕްރީމް ކޯޓު 2018/SC-A/49 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ލިމިޓެޑް ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• ކީރިތި ޤުރުއާން، ސޫރަތު ޔޫސުފް (ގަމީސްކޮޅު ވީދުނު ޙާދިސާ - އިފްތިރާޟުގެ މިސާލެއްގެ ގޮތުން)