އަޙްމަދު ކްރިކް ރިޟާ ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ދަށުކޯޓުގެ ނިންމުން ޤާއިމް (ފަހު ޞަފްޙާ ކިޔޭކަށް ނެތް)

ކީވޯޑުތައް: ޖިނާއީ، ޝަރީއަތުގެ ކުރިން ހުށަހެޅި ހުށަހެޅުމާ މެދު ނިންމިގޮތް، މަނީ ލޯންޑަރިންގ

ދަށު ކޯޓު: ކްރިމިނަލް ކޯޓު 145-B9/SHN(411,412-2020)/2023/05

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ރިޝްވަތު ހިފުމުގައި މެދުވެރިއަކަށްވުމާއި މަނީ ލޯންޑަރިންގގެ ދަޢުވާތައް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގެ ސަބަބުން އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން އުފުލަންޖެހޭތޯއާއި، ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ހެކި ބަލައިނުގަތުމަށް ހުށަހަޅާ ހުށަހެޅުންތަކާމެދު ޢަމަލުކުރަންވީ ގޮތާއި، ހެކިންގެ ބަޔާނުގެ އޯޑިއޯ ވީޑިއޯ ހާމަކުރުމުގެ ހުށަހެޅުން ބަލައިނުގަތުން ރަނގަޅުތޯ.

ޚުލާޞާ

ވާޤިޢާ: ދައުލަތުން އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުގެ މައްޗަށް ރިޝްވަތު ހިފުމުގައި މެދުވެރިއަކަށްވުމާއި މަނީ ލޯންޑަރިންގގެ ދަޢުވާ ކްރިމިނަލް ކޯޓުގައި އުފުލިއެވެ. އިބްތިދާއީ މަރުޙަލާގައި ދަޢުވާގެ އުނިކަމާއި، ހެކިން ބަލައިނުގަތުމާއި، ހެކި ހާމަކުރުމާއި، ހެކި ރައްކާތެރިކުރުމަށް ހުށަހެޅުންތައް ހުށަހެޅިއެވެ.

ދަށު ކޯޓުގެ ނިންމުން: ކްރިމިނަލް ކޯޓުން ބަލައިގަތީ ވަކި ލިޔުންތަކެއް ހާމަކުރުމަށް އެދުނު ހުށަހެޅުން ފިޔަވައި، އެހެން ހުށަހެޅުންތައް ބަލައިނުގަތުމަށް ނިންމިއެވެ.

ޚަޞްމުންގެ ހުށަހެޅުންތައް: އިސްތިއުނާފުކުރި ފަރާތުން ބުނީ ދަޢުވާތައް ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ދަށުން ކުރަންޖެހޭކަމަށާއި، ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނާ ގުޅޭ ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދިނީކަމަށާއި، އޯޑިއޯ ވީޑިއޯ ހާމަކުރަން ނުއެންގީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށެވެ. ދައުލަތުން ބުނީ އެ ނުކުތާތަކުގައި ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނެތްކަމަށާއި، ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ފުރުޞަތު ލިބޭނެކަމަށެވެ.

ކޯޓުގެ ސަބަބުތައް: ކޮރަޕްޝަން ޤާނޫނުގެ ކުށާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ ކުށަކީ އެއް ކުށެއް ނޫނެވެ؛ 10/2014 އަށް އިސްކަން ދެމިހުރެއެވެ؛ ހެކި ބަލައިގަތުމުގެ ސުވާލު ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ޙައްލު ލިބެން އޮތެވެ؛ އޯޑިއޯ ވީޑިއޯގެ ނުކުތާގައި ޤާނޫނީ ބަހުސެއް ނެތެވެ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމާއި މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނުގައި ވަކި ނަމެއްގައި، ޚާއްޞަ އުންޞުރުތަކަކާއެކު ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުށަކާއި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގައިވާ ކުށަކީ އެއް ކުށެއްކަމަށް ނުބެލެވޭތީ، އެ ޙާލަތުގައި ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތަށް އިސްކަންދޭ 10 ވަނަ މާއްދާ ތަޠުބީޤުވާ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުނުވެއެވެ. (ޕެރ. 17)
2. ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތުގެ 10 ވަނަ މާއްދާގައި އިސްކަން ދީފައިވާ ޤާނޫނުތައް (އޭގެ ތެރޭގައި ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014) އުވާލުމާމެދު ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ގޮތެއް ކަނޑަނޭޅިހާ ހިނދަކު، ކަނޑައެޅި މުއްދަތު ހަމަވިޔަސް، އެ ޤާނޫނުތަކަށް އިސްކަން ލިބިގެން ދެމިހުރެއެވެ؛ އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދަޢުވާ އުފުލުމަށް ހުރަހެއް ނެތެވެ. (ޕެރ. 19)
3. އިސްތިއުނާފުކުރެވޭ ނިންމުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިނުވާ، އިސްތިއުނާފުކުރާ ފަރާތަށް ބެލެވޭ ބެލުމެއްގެ މައްޗަށް އިސްތިއުނާފީ އޮޅިގަނޑު ގިރާކުރެވިދާނެކަމަށް ނުދެކެމެވެ. (ޕެރ. 20)
4. ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ މަރުޙަލާގައި ހުށަހެޅޭނީ މައުޟޫޢީ ގޮތުން ބެލުމަކާނުލައި ގޮތެއް ނިންމޭނެ ހުށަހެޅުންތަކެވެ؛ ހެކި ބަލައިނުގަތުމުގެ ހުށަހެޅުމުގައި ހެކިތައް ބެލޭނީ މަތިމަތިން (ގުޅުމެއް ނެތް ހެއްކެއް، ނުވަތަ ޤާނޫނަކުން ބަލައިނުގަނެވޭނެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހެއްކެއް) ކަމަށާއި، މައުޟޫޢަށް ވަދެ ނިންމުމަށް އެ މަރުޙަލާ ތަން ނުދެއެވެ. (ޕެރ. 21-22)
5. ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ހެއްކެއް ބަލައިނުގަތުމަށް ހުށަހަޅައިފިނަމަ ފަނޑިޔާރު ޝަރީޢަތް މެދުކަނޑާލައި، ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާގެ އިންޞާފުވެރި ޝަރީޢަތުގެ ޙައްޤަށް ޓަކައި ދެފަރާތަށް މުނާޤަޝާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، ސަބަބާއެކު ގޮތެއް ނިންމަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 24-26)
6. ހެކި ބަލައިނުގަތުމަށް އެދޭ ސަބަބަކީ ޝަރީޢަތުން ހެކި އެއްކިބާކުރަންޖެހޭވަރުގެ ވަރުގަދަ ޤާނޫނީ ސަބަބަކަށް ވާންޖެހޭއިރު، އެ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭނީ ހުށަހަޅާ ފަރާތެވެ؛ ޝަރީޢަތުގެ ކުރިން ގުޅުމުގެ މައްޗަށް ބަލައި، ދެން ބަލައިގަތުމާމެދު ސުވާލު އުފައްދާފައިވާ ގުޅުންހުރި ހެކިތަކާމެދު އިފްތިތާޙީ ބަޔާނަށްފަހު ޝަރީޢަތް ކުރިއަށް ދިއުމުގެ ކުރިން ގޮތެއް ނިންމުމަކީ އިޖުރާއީ ތަރުތީބެވެ. (ޕެރ. 30-32)
7. ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނާ ގުޅޭ ހުށަހެޅުމަށް ފުރުޞަތު ނުދީ، އެ ޤާނޫނަށް ޙަވާލާދީ ނިންމުމަކީ އެދެވޭ ގޮތެއް ނޫނަސް، ނިންމުން ހަމައެކަނި އެ ޤާނޫނަށް ބިނާވެފައި ނުވާއިރު، އަދި އެ ހުށަހެޅުމަށް ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ޙައްލު ލިބެން އޮތްއިރު، އެކަމަށް ބިނާކޮށް ނިންމުން ބާޠިލު ނުކުރެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 33)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2000 (ކޮރަޕްޝަން ހުއްޓުވުމާއި މަނާކުރުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ ރިޝްވަތާބެހޭ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '3') އަދި '31' ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 10/2014 (މަނީ ލޯންޑްރިންގ އަދި ޓެރަރިޒަމަށް ފައިނޭންސްކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) (ލިޔުމުގައި '53'، '63' ވަނަ މާއްދާ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 9/2014 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު) ގެ 10 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '32') ގެ (ށ)، (ރ)، (ބ)
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ މަޤްޞަދުތަކާބެހޭ މާއްދާ، ޝަރީޢަތުގެ ކުރީގެ ހުށަހެޅުންތަކާބެހޭ މާއްދާތައް (ލިޔުމުގައި '333')، ޝަރީޢަތުގެ މަރުޙަލާގައި ހެކި ބަލައިނުގަތުމާބެހޭ މާއްދާގެ (ރ) (ލިޔުމުގައި '315')، އަދި މައްސަލަ ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެކަން ކަނޑައަޅާ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '335')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 12/2016 (ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 16 ވަނަ މާއްދާގެ (ފ)
• ޤާނޫނުއަސާސީގެ 42 ވަނަ މާއްދާ (ލިޔުމުގައި '13')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 11/2022 (ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު R-1052/2019 (ޖިނާއީ މައްސަލަތައް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގައި ފުލުހުން ޢަމަލުކުރާނެ އިޖުރާއަތުގެ ގަވާއިދު) ގެ 36 ވަނަ މާއްދާގެ (ރ)
• ގަވާއިދު ނަންބަރު 01-REG-SC-2021 (ޝަރީޢަތްކުރުމާބެހޭ ޖިނާއީ އިޖުރާއަތުގެ ޤަވާއިދު)
• 2022/SC-A/75 (އިސްމާޢީލް އިފްހާމް މުޙައްމަދު ވ. ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2022/SC-A/85 (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. މިޢުޝާރު ޞާލިޙް)
• Bipin Shantilal Panchal v State of Gujarat (2001) (އިންޑިއާ)
• Suo Moto Writ (Crl) No. 1/2017 (އިންޑިއާގެ ސުޕްރީމް ކޯޓު)
• Youth Justice and Criminal Evidence Act 1999, Section 54 (އިނގިރޭސިވިލާތް)
• ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. މުޙައްމަދު ޝިފާޢު
• [2021] SC 98 (އިސްމާޢީލް ޝުޖާޢު ވ. ޔޫސުފް ރިޟާ)
• 2012/SC-A/01
• 2021/SC-A/30
• 2023/HC-B12/2