އާމިނަތު ނަޝްވާ ޙަމީދު ވ. ފަހި ދިރިއުޅުން ކޯޕަރޭޝަން ލިމިޓެޑް

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރުމަށް ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމި ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 200-VTR/VA/2024/1

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގެ މައްސަލައެއްގައި، ކުންފުނީގެ އޮނިގަނޑަށް ބަދަލުނުގެނައުމަށާއި މުވައްޒަފުގެ މަޤާމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އެހެން މަޤާމަކަށް ނުދިނުމަށް އެދުނު ވަގުތީ އަމުރު ނުނެރުމަށް ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމިއިރު، ބެލެންސް އޮފް ކޮންވީނިއަންސް ޓެސްޓާއި ގެއްލުން ވަޒަންކުރި ގޮތް ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފުތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. އިސްތިއުނާފު ބާޠިލުކުރުމަށް އެދޭ އިޖުރާއީ އިޢުތިރާޟެއްގައި ބަލަންޖެހޭ މިންގަނޑަކީ ޕްރައިމާ ފޭސީ މިންގަނޑެވެ؛ އިސްތިއުނާފުގައި ޤާނޫނީ ބަހުޘެއް ހިމެނި ޝަރީޢަތުން އިތުރަށް ބަލައިގެން މެނުވީ ގޮތެއް ނުނިންމޭނެ ޙާލަތެއް ވުޖޫދުގައި އޮތުމުގެ އިޙްތިމާލު އޮތްނަމަ އެ އިސްތިއުނާފު ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެއެވެ؛ އިސްތިއުނާފީ ނުކުތާ ބައްޓަންކުރެވިފައިވާ ގޮތުން އޮޅުން އެރި ނަމަވެސް، ނުކުތާތަކުގެ ތަފްޞީލާއި ޝަރީޢަތުގައި ދެކެވުނު ވާހަކައިން ޤާނޫނީ ބަހުޘް ސާފުނަމަ އިސްތިއުނާފު ބަލަންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 11–13)
2. ވަގުތީ އަމުރުގެ މަޤްޞަދަކީ މައްސަލައިގެ މައުޟޫޢުގައި ނިންމާ ނިންމުމަށް އެހީވުމުގެ ގޮތުން ދެފަރާތުގެ ޙައްޤުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް އެހިނދަކަށް ވަގުތީ ޙައްލެއް ދިނުމެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/15 އައްޔޫބު ޢަލީ ވ. އިބްރާހީމް ވަޙީދު)؛ ވަގުތީ އަމުރު ނެރުމުގައި ރިޢާޔަތްކުރަންވީ މިންގަނޑު ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ނެކްސްބިޒް (2012/SC-A/21) އާއި އެސް.ޕީ.އެޗް ވ. ޖުމެއިރާ (2020/SC-A/101) ޤަޟިއްޔާތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. (ޕެރ. 14)
3. ވަގުތީ އަމުރުގެ ދަށުން އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކަކީ މައުޟޫޢީ ޙައްޤަށް ނިހާއީ ޤަޟާއީ ޙިމާޔަތް ލިބުމުގެ ކުރިން ފޫނުބެއްދޭ ގެއްލުން ވިޔަނުދިނުމަށް ނުވަތަ ކުޑަކުރުމަށް އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކެވެ؛ ތަދާރުކު ނުކުރެވޭ ގެއްލުމަކީ ފޫނުބެއްދޭ ނުވަތަ އިޞްލާޙުކޮށް ރަނގަޅު ނުކުރެވޭނެ ގެއްލުމެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/43 ރިޖްވުޑް ހޮޓެލްސް ވ. މުޙައްމަދު ޞަދީފް). (ޕެރ. 15)
4. ވަގުތީ އަމުރާމެދު ގޮތެއް ކަނޑައެޅުމުގައި ޚަޞްމުންގެ މެދުގައި ހަމަހަމަ ބާރެއް ނެތްނަމަ، ބާރުވެރި ފަރާތުން ނާޖާއިޒު ފައިދާ ނެގުމުގެ ފުރުޞަތު ފަހިވެދާނެކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަން ޖެހެއެވެ (ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-A/18 ޙަސަން ޚަލީލް ވ. ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން). (ޕެރ. 16)
5. އޮނިގަނޑު ބަދަލުކުރުމަށް ކުރިން ފުރިހަމަވާންޖެހޭ އިޖުރާއަތު (މިސާލު: ޕީސީބީގެ ހުއްދަ) ފުރިހަމަވިކަން ހުށަހެޅުނު ލިޔެކިޔުމުން ނޭނގޭއިރު، މަޤާމު އުވި އޮނިގަނޑު ބަދަލުވެފައިވާތީ ވަޒީފާ އިޢާދަކުރުމުގެ ފަރުވާ ނުލިބިދާނެ ފަދަ މޭރުމަކުން ޓްރައިބިއުނަލުން ފާހަގަކުރުމަކީ ވާޤިޢާތައް ފުރިހަމައަށް ކަށަވަރުކުރުމުގެ ކުރިން ނިންމި ކަމެކެވެ. (ޕެރ. 23، 28.1)
6. ވަގުތީ އަމުރެއް ނެރުމުގައި ގެއްލުން ވަޒަންކުރުމުގައި ބަލަނީ އެދިފައިވާ އަމުރު ނެރުމާއި ނުނެރުމުން ދެފަރާތަށް ލިބޭ ގެއްލުމަށެވެ؛ ވަގުތީ އަމުރުން ދެވޭ ފަރުވާއަކީ ޙިމާޔަތްކުރަންޖެހޭ މައުޟޫޢީ ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރުމަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށްވުރެ ފުޅާކޮށް ނެރޭ އަމުރަކަށް ނުވާންވާނެއެވެ. (ޕެރ. 24)
7. ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގެ މައްސަލަތަކުގައި، ޚާއްޞަކޮށް ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރުމަށް އެދި ދަޢުވާ ބިނާކުރާއިރު، އެ އަސާސީ ފަރުވާ ލިބުމަށް ހުރަސް ނޭޅޭ ގޮތަށް މަޞްލަޙަތު ޙިމާޔަތްކުރުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ؛ ޢާންމު އުޞޫލުން އެ ޙައްޤު ޙިމާޔަތްކުރުމަށް ވަގުތީ އަމުރަކުން ދެވޭ ފަރުވާތަކަކީ، އެ މަޤާމަށް ދާއިމީ މުވައްޒަފަކު ނެގުން ހުއްޓުވުން ފަދަ، ވިޔަފާރީގެ ހިންގުމަށް ބުރޫ ނާރާ ގޮތަށް ދެފަރާތުގެ ޙައްޤު މީޒާންކުރާ ފަރުވާތަކެވެ. (ޕެރ. 29، 32)
8. ކުންފުނީގެ އޮނިގަނޑަށް ބަދަލު ގެނައުން ހުއްޓުވުމާއި، ހިންގުމުގެ އިސް މަޤާމެއްގެ (ޗީފް އޮފް އޮޕަރޭޝަންސް) މަސްއޫލިއްޔަތު އެހެން ފަރާތަކަށް ޙަވާލުނުކުރުމަށް އަމުރުކުރުމަކީ ހިނގަމުންދާ ކުންފުންޏެއްގެ ހިންގުމަށް ހުރަސްއެޅޭ ފަރުވާތަކަކަށްވާތީ، އެފަދަ އަމުރެއް ނެރެފިނަމަ ބޮޑަށް ގެއްލުންވާނީ ކުންފުންޏަށެވެ. (ޕެރ. 30، 31)
9. ހައިކޯޓުން މައްސަލަތައް ބަލަނީ ދަށު ކޯޓަށް ހުށަހެޅުނު ކަންތައްތައް އަސާސްކޮށްގެންނެވެ؛ ދަށު ކޯޓުގައި ފާހަގަނުކުރާ ކަންތައްތަކަށް (މިސާލު: ދަށު ކޯޓުގައި ނޭދޭ ފަރުވާއެއް) އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއްގައި މެނުވީ އިސްތިއުނާފީ ކޯޓަކުން ރިޢާޔަތްކޮށް ގޮތެއް ނުނިންމޭނެއެވެ (ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު 22/2010؛ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/18). (ޕެރ. 33)
10. އިޚްތިޔާރީ ބާރެއްގެ ތެރެއިން ނިންމާފައިވާ ވަގުތީ އަމުރުގެ ނިންމުމެއް ސަބަބުވެރި އިންސާނެއްގެ މިންގަނޑުން ގޯސް ނިންމުމެއް ނޫންނަމަ، އިސްތިސްނާއީ ޙާލަތެއް ނެތި އިސްތިއުނާފީ ކޯޓު އެ ނިންމުމުގެ ތެރެއަށް ނުވަދެއެވެ (ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51). (ޕެރ. 35)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 285 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ) އަދި (ށ) (PDF ގައި '305')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2021/32 (މަދަނީ އިޖުރާއަތުގެ ޤާނޫނު) ގެ 284 ވަނަ މާއްދާގެ (ހ)، (ށ)، (ނ)، (ރ) (އިސްތިއުނާފުގެ މުއްދަތު؛ PDF ގައި '3233/23' ގެ '301')
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 22/2010 (ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކޯޓުތަކުގެ ޤާނޫނު) ގެ 23 ގެ (ހ) އަދި (ށ) (ފުޓްނޯޓުގައިވާ ގޮތަށް)
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2024/SC-A/15 ([2024] SC 37) (އައްޔޫބު ޢަލީ ވ. އިބްރާހީމް ވަޙީދު) ޤަޟިއްޔާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2012/SC-A/21 (ނެކްސްބިޒް ލިމިޓެޑް (އޮސްޓްރޭލިއާ) ވ. އެންޓި ކޮރަޕްޝަން ކޮމިޝަން) ޤަޟިއްޔާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2020/SC-A/101 ([2021] SC 28) (އެސް.ޕީ.އެޗް ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ޖުމެއިރާ މެނޭޖްމަންޓް ސަރވިސަސް) ޤަޟިއްޔާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2021/SC-A/43 ([2021] SC 73، ޕެރ. 13) (ރިޖްވުޑް ހޮޓެލްސް އެންޑް ސުއިޓްސް ވ. މުޙައްމަދު ޞަދީފް) ޤަޟިއްޔާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2023/HC-A/18 (ޙަސަން ޚަލީލް ވ. ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން) ޤަޟިއްޔާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ހައިކޯޓުގެ 2022/HC-A/116 (ޢަބްދުﷲ އަފީފު ވ. މާލެ އަތޮޅު ދިއްފުށީ ކައުންސިލް އިދާރާ) ޤަޟިއްޔާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2016/SC-A/18 ޤަޟިއްޔާ
• ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 2022/SC-A/51 ([2022] SC 39) (ޕްރޮސިކިއުޓަރ ޖެނެރަލް ވ. (ނަން އުނިކުރެވިފައި)) ޤަޟިއްޔާ