ވިލާ އެއަރ ޕްރައިވެޓް ލިމިޓެޑް ވ. ނަން ފޮރުވާފައި

މި ޤަޟިއްޔާގައި ފަރާތްތަކުގެ ނަން ފޮރުވާފައި.

ނަތީޖާ: އިސްތިއުނާފު ބާޠިލް، ޓްރައިބިއުނަލްގެ ނިންމުން ޤާއިމް

ދަށު ކޯޓު: ވަޒީފާއާބެހޭ ޓްރައިބިއުނަލް 60/VTR/2023

ކޯޓުން ނިންމަން ޖެހުނު ސުވާލު

ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ ތުހުމަތެއްގެ މައްޗަށް ތަޙުޤީޤު ކޮމިޓީއެއްގެ ރިޕޯޓަށް ބިނާކޮށް މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދި އިޖުރާއީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުވެފައިނުވާކަމަށް ޓްރައިބިއުނަލުން ނިންމީ ޤާނޫނީ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފަށްތޯ؛ އަދި ގެއްލުމުގެ ބަދަލުގެ ގޮތުގައި 6 މަހުގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތައް ކަނޑައެޅުމަކީ ބަދަލުގެ މިންވަރު ކަނޑައަޅާ ހަމަތަކާ ޚިލާފު ނިންމުމެއްތޯ.

ކަނޑައެޅި ޤާނޫނީ އުޞޫލުތައް

1. މުވައްޒަފަކު ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގައި މައުޟޫޢީ އަދުލުވެރިކަމާއި އިޖުރާއީ އަދުލުވެރިކަން ޤާއިމުކުރެވިފައި އޮންނަން ޖެހޭނެއެވެ؛ މައުޟޫޢީ އަދުލުވެރިކަމަކީ ވަކިކުރުން އެކަށީގެންވާ އަދި އަދުލުވެރި ސަބަބެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވުމެވެ. (ޕެރ. 30، 32)
2. ވަޒީފާއިން ވަކިކުރި ސަބަބަކީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ ބުރަ އޮތީ ވަޒީފާދޭ ފަރާތުގެ މައްޗަށެވެ؛ އެކަން ސާބިތުކުރަންޖެހޭނީ ބޮޑަށް ބުރަވެވޭ (މަދަނީ) މިންގަނޑުންނެވެ؛ ސާބިތުނުކުރެވިއްޖެނަމަ ވަކިކުރީ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްނެތިކަމަށް ބެލެވޭނެއެވެ. (ޕެރ. 31)
3. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނުގެ 21 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން މަސައްކަތުގެ ފެންވަރު ނުވަތަ އަޚްލާޤީ މިންގަނޑު ރަނގަޅުނުވުމުގެ ސަބަބުން ވަކިކުރެވޭނީ، އެކަން ރަނގަޅުކުރުމަށް ފިޔަވަޅު އަޅައި، އެހެން ނަމަވެސް މުވައްޒަފު ޒިންމާ އަދާނުކުރާކަމުގެ އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއް އޮވެގެންނެވެ. (ޕެރ. 38)
4. ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުން ހުއްދަވަނީ ފާޅުކަން ބޮޑު ޣައިރު ސުލޫކީ ޢަމަލެއް (gross misconduct) ނުވަތަ ޚިޔާނާތެއް ހިނގައިފިނަމައެވެ؛ ކޮންމެ ޣައިރު ސުލޫކީ ޢަމަލަކުން ނޯޓިސް ނުދީ ވަކިކުރުން ހުއްދައެއް ނުވެއެވެ؛ ފާޅުކަން ބޮޑު ޢަމަލަކީ ވަޒީފާގެ ގުޅުން އެއްކޮށް ކެނޑޭ މިންވަރުގެ ސީރިއަސް ޢަމަލެވެ. (ޕެރ. 39)
5. ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ ޢަމަލެއް ހިނގިތޯ ކަނޑައަޅާނީ ވަށައިގެންވާ ހުރިހާ ޙާލަތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، ސަލާމަތް ބުއްދި ހުރި މީހަކަށް ޖިންސީ ނިޔަތެއް ދޭހަވާނެ މިންގަނޑުންނާއި، މަދަނީ މިންގަނޑުންނެވެ؛ ޤާނޫނުގެ 22 ވަނަ މާއްދާގެ ފިޔަވަޅު އެޅޭނީ ޝަކުވާ ރައްދުވާ ފަރާތުގެ މައްޗަށް ޢަމަލު ސާބިތުވެއްޖެނަމައެވެ. (ޕެރ. 48-49)
6. ސިއްރުގައި ހިނގާ ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ މައްސަލަތަކުގައި ހަމައެކަނި ޝަކުވާކުރާ ފަރާތުގެ ބަސް ބޮޑަށް ބުރަވެވޭކަމަށް ބެލުމަކީ އެންމެ އިންސާފުވެރި ގޮތަކަށް ނުވެދާނެއެވެ؛ ނަމަވެސް އެ ބަހަށް ބާރުދޭ ކޮރޮބޮރޭޓިވް ހެކި/ޤަރީނާ ހުރިނަމަ ނުވަތަ ތަޙުޤީޤު ރިޕޯޓެއްގައި ޝަކުވާއަށް ބާރުދޭ ކަންކަން ބަޔާންކޮށްފައިވާނަމަ އެ ރިޕޯޓު ކޮރޮބޮރޭޝަނެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. (ޕެރ. 50)
7. ޢަމަލު ސާބިތުވާކަމަށް ނުވަތަ ޝަކުވާއަށް ބާރުދޭ ކަމެއް ފާހަގަނުކޮށް ހަމައެކަނި ބަޔާންތަކުގެ ފުށުއެރުންތައް ފާހަގަކޮށްފައިވާ، ބަޔާންތައް ނުހިމެނޭ ތަޙުޤީޤު ރިޕޯޓެއް، މުވައްޒަފު ޖިންސީ ފުރައްސާރައިގެ ޢަމަލެއް ހިންގިކަން މަދަނީ މިންގަނޑުން ސާބިތުކުރުމަށް ފުދޭ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 51-54، 62)
8. ކުރިން ދީފައިވާ އިންޒާރެއްގައިވާ ޢަމަލު ތަކުރާރުވިކަމަށް ބަލައި ފިޔަވަޅު އަޅާނަމަ، ފުރަތަމަ އަލުން ހިނގިކަމަށް ބުނާ ޢަމަލު ސާބިތުވާން ޖެހޭނެއެވެ؛ އެކަން ސާބިތުނުވެ ކުރީގެ އިންޒާރަށް ބިނާކޮށް ވަކިކުރުމަކީ ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުއްދަ ކަމެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 62، 75، 77)
9. އިޖުރާއީ އަދުލުވެރިކަމުގެ ދަށްމިނުގައި ތުހުމަތު އެންގުން، ޖަވާބުދާރީވުމުގެ ފުރުޞަތު، އިދާރީ ތަޙުޤީޤު، އަދި ސަބަބުތަކާއެކު ނިންމުން އެންގުން ހިމެނެއެވެ؛ 21 ވަނަ މާއްދާގެ ދަށުން ވަކިކުރާނަމަ ރަނގަޅުކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތަކާއި މުއްދަތާއި، ރަނގަޅުނުކޮށްފިނަމަ ވަކިކުރެވިދާނެކަން އަންގައި، އިތުރު ފުރުޞަތެއް ދޭންވާނެއެވެ؛ އިޖުރާއީ އަދުލުވެރިކަން ވަޒަންކުރަނީ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގެ ޙަޤީޤަތްތަކަށް ވަކިން ބަލައިގެންނެވެ. (ޕެރ. 65-70، 76)
10. އެކަށީގެންވާ ސަބަބެއްނެތި ވަކިކުރުމުގެ އެންމެ އަސާސީ ޙައްލަކީ ވަޒީފާއަށް ރުޖޫޢަކުރުމެވެ؛ ބަދަލު ކަނޑައަޅާއިރު 2019/SC-A/27 ގައިވާ ކަންކަމަށް ރިޢާޔަތްކުރަންވާނެއެވެ؛ އެހެން މައްސަލަތަކުގައި ކަނޑައަޅާފައިވާ ބަދަލުގެ ޢަދަދުތަކަކީ ހުރިހާ މައްސަލައަކަށް ތަޠުބީޤުކުރެވޭނެ އެއްގޮތް އާންމު އުޞޫލެއް ނޫނެވެ؛ މި މައްސަލައިގައި 6 މަހުގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތަކަކީ ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ އުޞޫލުތަކާ ޚިލާފު ބަދަލެއް ނޫނެވެ. (ޕެރ. 81-82، 85-87)

ބަލާފައިވާ ޤާނޫނުތައް

• ޤާނޫނު ނަންބަރު 2/2008 (ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު) ގެ 19، 21 (ހ)، 23، 27، 29 (ހ)(3)، (ށ)، (ރ) ވަނަ މާއްދާތައް
• ޤާނޫނު ނަންބަރު 16/2014 (ޖިންސީ ފުރައްސާރަ ކުރުމާއި ގޯނާކުރުން ހުއްޓުވުމުގެ ޤާނޫނު) ގެ 2، 7، 17، 19، 22، 38 (ހ) ވަނަ މާއްދާތައް
• ILO Termination of Employment Convention 1982 (No. 158) ގެ 9 ވަނަ މާއްދާގެ (2)(a)
• 2011/HC-A/134 (މޯލްޑިވްސް ޓްރާންސްޕޯޓް އެންޑް ކޮންޓްރެކްޓިންގ ކޮމްޕެނީ ވ. އަޙްމަދު މުޙައްމަދު)
• 2021/HC-A/323 (ފިއުލް ސަޕްލައިސް މޯލްޑިވްސް ވ. އަޙްމަދު އަސްލަމް)
• 2010/HC-A/208 (އަޙްމަދު އަސްލަމް ވ. އަޕަރ ސައުތު ޔުޓިލިޓީސް)
• 2010/HC-A/24 (ރީތި ރަށް ރިސޯޓް ވ. ޢަލީ މުޢާޒު)
• ހައިކޯޓުގެ 2015 ވަނަ އަހަރުގެ ޤަޟިއްޔާ (ނަންބަރު ސާފުނޫން؛ ކްރައުން ކޮމްޕެނީ ވ. އިސްމާޢީލް ޢަބްދުﷲ)
• 2013/SC-A/03 (އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް ވ. އިސްމާޢީލް ރިމާޙް)
• 2019/SC-A/27 (ޢަލީ ވަޙީދު ވ. ދައުލަތް)
• 2019/SC-A/36 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ވ. އަސްފާޤު ވަޙީދު)
• 2014/SC-A/27 (އިސްމާޢީލް މަސްޢޫދު ވ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފައިނޭންސް ކޯޕަރޭޝަން)
• 2017/SC-A/14 (ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް ވ. ފާޠިމަތު މަލީޙާ ޖަމާލް)
• 2014/SC-A/08 (ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން ވ. އަޙުމަދު ވާޞިފް)
• 2021/SC-A/20 (ޤާސިމް މޫސާ ވ. ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން)
• 2018/SC-A/49 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ވ. ޖާބިރު ޢަބްދުއްރަޙްމާން)
• 2019/SC-A/67 (މޯލްޑިވްސް އެއަރޕޯޓްސް ކޮމްޕެނީ ވ. މުޙައްމަދު ޢަބްދުﷲ)
• 2018/SC-A/36,37,38 (ކްރައުން ކޮމްޕެނީ ވ. ޢަބްދުﷲ އާނިސް އަދި އިތުރު 21 ފަރާތެއް)
• 2019/SC-A/22 (ޙުސައިން ނަޒީފް ވ. ސިވިލް ސަރވިސް ކޮމިޝަން)
• 2019/SC-A/75 (ޢަބްދުﷲ ޖާމިޢު ވ. އެޓަރނީ ޖެނެރަލްގެ އޮފީސް)
• 2017/SC-A/44 (ސަންލޭންޑް ޓްރެވަލް ވ. އަންޖަލީން މޭރީ ނާޒިއު)
• 2017/SC-A/06 (މެގަ ގްލޯބަލް އެއަރ ސަރވިސަސް ވ. ނަން އުނިކުރެވިފައި)
• 2018/SC-A/12 (އާމިނަތު ޢަރޫޝާ ވ. މިލަދޫ ކައުންސިލްގެ އިދާރާ)
• 2022/SC-A/36 (އަޙްމަދު ރަޝީދު ވ. ވިލާ އެޑިއުކޭޝަނަލް ސަރވިސަސް)
• 2024/SC-A/39 (ދިވެހި ދައުލަތް (އެމް.އެން.ޑީ.އެފް) ވ. އަޙްމަދު ޙަސަން)
• Muzaffar Syah Mallow, 'Sexual Harassment at the Workplace and the Issue of Corroboration Evidence' [2020] 1 ILJA ii